Friday, May 15, 2020

Jingpo ( Kachin ) Manchuria Empire က်ဆံုးျခင္း၊ Manchuria မွ Manchu ျဖစ္ပံုလာပံုသမိုင္းေၾကာင္းႏွင့္Manchu Empire ေပ်ာက္ကြယ္သြားပံုသမိုင္း

🤴Manchuria Empire ၏ သမိုင္းဦးတြင္အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့ေသာ “ Jin “ Dynasty မိသားစုတြင္ျမင္ေတြ႕ရေသာအမည္မ်ားကို ၾကည့္ျခင္းအားျဖင့္ ယေန႔ကခ်င္လူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္ဆက္စပ္ေနေသာလူမ်ိဳးအမည္နာမမ်ားကိုေတြ႕ရသည္။ ထိုသူတို႔မွာ ဦးစြာ 
၁. Juchen ေခၚ ( Chin) 
2. BC 5 ၌ Yilau ေခၚ ( LiSu ) 
3. AD 6 တြင္ Naga အမည္
4. AD 7 တြင္ Wuji ေခၚ ( WA) 
5. AD 8 တြင္ Momo ေခၚ ( Mon )
6. AD 10 တြင္ Rüchen( Nürchen) ေခၚ ( Rawang, Nung ) 
7. AD 11 တြင္ Rüchid ေခၚ Lachid အမည္ စေသာအမည္နာမမ်ားကိုဦးစြာေတြ႕ရသည္။ 

🤴Manchuria Empire တည္ေထာင္စဥ္က Tibet, Uyghurs, Ulach စေသာမ်ိဳးႏြယ္မ်ားကိုလည္းေတြ႕ရသည္။ Ulach မွဆင္းသက္လာေသာမ်ိဳးႏြယ္သည္ Korea လူမ်ိဳးျဖစ္သည္

🤴 “ Manchuria Empire “ ၌ “Jin Dynasty” ျဖစ္ေပၚလာရျခင္းမွာ ထိုအခ်ိန္ခါက “ Tibet, Uyghurs, Ulach “ စေသာ မ်ိဳးႏြယ္စုဘုရင္မ်ား သည္ ကိုယ့္ေဒသအလိုက္အုပ္ခ်ဳပ္ကာေနလာရမွ AD 1150 ေနာက္ပိုင္း ၌ “Jin” မိသားစုမွထိုေနရာေဒသအား လံုးကိုသိမ္းပိုက္လိုက္ကာ “Jin Dynasty” အမည္ ျဖင့္ ေခၚဆို လာရာမွျဖစ္လာရျခင္းျဖစ္သည္။ “ Jin Dynasty” ေခ ာတ္တြင္ ပုဂံေဒသကိုလည္းတိုက္ခိုက္သိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။ 

🤴Manchuria Empire က်ရံႈးရျခင္း၏အေၾကာင္းရင္းမွာ AD 618- 907 “Lieo Dynasty “အခ်ိန္၌စစ္ရံႈး၍ထြက္ေျပးခဲ့ရသည့္လူမ်ိဳးစုမ်ားႏွင့္ဟန္တ႐ုတ္မ်ားသည္ ႐ုရွားရွိ “ Turkistan, Uzbekistan “ ၌ေနစဥ္တြင္ထိုေဒသမွ႐ုရွားႏြယ္မ်ားကို " Manchuria Empire “ အားဆန္႔က်င္ရန္စည္းရံုးခဲ့သည္။ ထိုကာလကိုHan တ႐ုတ္သမိုင္း၌ တ႐ုတ္ဘုရင္မင္းဆက္အျဖစ္ “ Tang Dynasty”အျဖစ္ေတြ႕ျမင္ရသည္။ ထို႔အျပင္ “ Manchuria Empire “ အတြင္းမွ” Jin Dynasty” မိသားစုဝင္တခ်ိဳ႕အားလည္းစည္းရံုးခဲ့ျပန္သည္။ Han တ႐ုတ္တို႔သည္ ကာလၾကာရွည္စြာ “Plan” မ်ားခ်မွတ္ကာ “Jin Dynasty” အားေျခမႈန္းဖို႔ရာေစာင့္ဆိုင္း ကာေနလာရာမွ AD 16 ၌ “Jin Dynasty” ၏မင္းဆက္ ( 5 )အခ်ိန္ကာလ ၌ ထိုအၾကံအစည္ အတိုင္း အာင္ျမင္ ေအာင္ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ခဲ့သည္။ 

🤴 "Jin" မိသားစုအတြင္း မွ သစၥာေဖာက္ တို႔သည္ Han တ႐ုတ္, Russia အႏြယ္Mongolia မ်ားႏွင့္ပူေပါင္းကာ ယခုတ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၏အေရွ႕ေျမာက္ဘက္ ၌တည္ရွိ ေသာ “ North Korea “ အနီးရွိ “ Changbai “ ႏွင္းေတာင္၌ “Jin Dynasty” ကို အႀကီးအက်ယ္တိုက္ ခိုက္ ခဲ့ရာ “Jin Dynasty” မွ စစ္ရံႈး၍ ထိုေနရာရွိေရအိုင္ အတြင္း“ Jin” မိသားစုေခါင္းေဆာင္မ်ားႏွငိ့တကြကေလးသူငယ္မက်န္ရက္ရက္စက္စက္သတ္ ျဖတ္ခံ ၍ ေထာင္ ေသာင္းမ်ားစြာေသာ Jin မိသားစု မ်ာ၏အေလာင္းမ်ားကို ျမဳတ္ ႏွံ ခဲ့သည္။ အသက္ ရွင္ က်န္ရစ္ ေသာအခ်ိဳ႕Jin မိသားစု ဝင္မ်ား သည္ ဦးတည္ရာေဒသတို႔ထြက္ေျပးရာမွနက္နဲေသာေတာေတာင္ထဲ၌ႏွစ္ေပါင္း"300” ေက်ာ္ လွည့္ လည္ ေနထိုင္ သြားခဲ့ၾက သည္။ ထို စစ္ ရွံုး ျခင္း ႏွင့္အတူႀကီးက်ယ္ခန္းနားေသာ “ Manchuria Empire” သည္ လည္းက်ရံႈးသြား၍သမိုင္းမ်ားအားလံုုးေဖ်ာက္ဖ်က္ျခင္းႏွင့္သိမ္းပိုက္ခံရကာ “ Jin” အႏြယ္မ်ားအားလံုး သည္လူ႐ိုင္းဘဝအျဖစ္သို႔က်ေရာက္သြားခဲ့ရသည္။

🤴 ေနာက္ပိုင္း တြင္ “ Jin “ မိသားစု မွ သစၥာေဖာက္မ်ားသည္ (Manchuria = “Jin Dynasty” ) အမည္မွ “ Jin“Manchu” အမည္သို႔ေျပာင္းလဲကာ Empire ႀကီးကိုဆက္လက္ထူေထာင္ခဲ့သည္။ “Manchu Empire “ ကာလကို Han တ႐ုတ္သမိုင္း၌တ႐ုတ္မင္းဆက္အျဖစ္ "Mind Dynasty" အျဖစ္ေဖာ္ျပထားသည္ ကို ေတြ႕ရသည္။

🤴ထိုေနာက္ AD 1644၌ “ Manchu” အမည္မွ “ Quiche “ အမည္သို႔တစ္ဖန္ေျပာင္းလဲကာ Quiche Empire ႀကီးကိုဆက္လက္တည္ေဆာက္ႏိုင္ခဲ့သည္။ “ Quiche “ ဟုေသာအဓၶိပၸာယ္မွာ သန္႔ရွင္းေသာျမင့္ျမတ္ေသာဟုအနက္အဓိပၸာယ္ရသည္။ ၎အမည္သည္ Kachin ( Jingpo) ႐ိုးရာအျဖစ္အသံုုးျပဳေနေသာ Htung hkring Maka ကိုအေမြ ေပးခဲ့ေသာ မိမိတို႔မ်ိဳးႏြယ္၏ကနဦး 'အေမ' ကို ဆိုလိုျခင္းျဖစ္သည္။ ၎ကာလကိုHan တ႐ုတ္သမိုင္း၌ တ႐ုတ္မင္းဆက္အျဖစ္ “ Quin Dynasty”အျဖစ္ေဖာ္ျပထားသည္။ AD 18 ရာစု ေႏွာင္း ပိုင္း တြင္ Quiche Dynasty ၏ဘုရင္အရည္အခ်င္းမ်ားက်ဆင္းလာျခင္းႏွင့္အတူ Han တ႐ုတ္မ်ား၏လြမ္းမိုးမႈ့မ်ားႀကီးထြားလာကာHan ဘာသာစကားသည္လည္လြမ္းမိုးလာျခင္းႏွင့္အတူ AD 1922 ၌ “ Manchu” မင္းဆက္သည္ထာဝရခ်ဳပ္ၿငိမ္းသြားေတာ့သည္။

🤴 စစ္ရံူး၍ထြက္ေျပးသြားေသာ မိမိတို႔ “ Jingpo” မ်ားသည္ယခုအေခၚစစ္ကိုင္းေဒသတြင္ေနထိုင္စဥ္ AD 17 ၌ပထမျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ကိုတည္ေထာင္ခဲ့သည္။ ပထမျမန္မာႏိုင္ငံေတာ္ကိုတည္ေထာင္ေသာ" ဦးေအာင္ေဇယ်"သည္ဗမာလူမ်ိဳးလံုးဝမဟုတ္ပါ။ " ဦးေအာင္ေဇယ်" ၏ Original အမည္မွာ “ Alumbra” ျဖစ္ေၾကာင္းသမိုင္း၌ေတြ႕ရသည္။ ယခုစစ္ကိုင္းေဒသ၌ေနထိုင္ၾကေသာ Jingpo မ်ားသည္ ႏွစ္ကာလၾကာျမင့္လာျခင္းႏွင့္အတူ ကဒူ၊ကနန္လူမ်ိဳးအျဖစ္ ရွမ္းဗမာလူမ်ိဳးစုထဲ၌ထည့္သြင္းခံျခင္းေၾကာင့္ဝမ္းနည္းစြာေတြ႕ျမင္ေနရသည္။ 
🤴ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ၿမိဳ႕ေတာ္” Yangon” သည္ျမန္မာ့သမိုင္း၌ေဖာ္ျပထားသည့္ ရန္မ်ားကုန္၍ Yangon ျဖစ္ေပၚလာပံုသမိုင္းမွာလံုးဝမဟုတ္ပါ။ “ Yangon ၏ Original အမည္မွာ ကခ်င္အမည္အျဖစ္ မွည့္ေခၚခဲ့ေၾကာင္းကမ႓ာ့သမိုင္းပညာရွင္မ်ားမွျပဳစုထားေသာသမိုင္းတြင္ေတြ႕ျမင္ရ သည္။ ၎မွာ “ Manmawႏွင့္ Jan Mai Kawng “ ဟူ၍ “ Alumbra” ( အေလာင္းမင္းတရား) လက္ထက္၌မွည့္ေခၚခဲ့သည္။ Turkey ( တူရဂီ) သမိုင္း ၌ ဗမာလူမ်ိဳးအား Jingpo ၏ တိုင္းရင္းသားအျဖစ္ေဖာ္ျပထားသည္ကိုေတြ႕ရပံုကို ပံုႏွင့္တကြေဖာ္ျပေပးလိုက္သည္။

🤴မိမိတို႔ကခ်င္လူမ်ိဳး( Jingpo ) မ်ားသည္1950 မတိုင္ခင္ထိ သန္း ( 50 ) ခန္႔အထိရွိခဲ့သည္ဟုသမိုင္းအေထာက္အထားအရသိခဲ့ရသည္။ သို႔ေသာ္ယခုအခါ ၁သန္းေက်ာ္မွ်သာက်န္ေတာ့ေၾကာင္းျမင္ေတြ႕ေနရသည္။ ထိုသို႔ကြယ္ေပ်ာက္ရျခင္းအေၾကာင္းမွာ တ႐ုတ္ျပည္တြင္းစစ္၌က်ဆံုးျခင္း၊ခရစ္ယာန္အားႏွိမ္းနင္းျခင္းေၾကာင့္သတ္ျဖတ္ခံရျခင္း၊ဘိန္း၏သားေကာင္းျဖစ္ရျခင္း၊North and south Korea စစ္ပြဲ၌က်ဆံုးျခင္း၊ ပထမ/ဒုတိယကမ႓ာ့စစ္ပြဲ၌က်ဆံုးျခင္း တ႐ုတ္ျပည္ရွိ Han တ႐ုတ္မ်ားႏွင့္ အျခားေသာလူမ်ိဳးစုမ်ားႏွင့္ေသြးေႏွာ၍ကြယ္ေပ်ာက္ျခင္း၊Vietnam ရွိ မိမိတို႔လူမ်ိဳးမ်ားသည္ အျခားဘာသာစကားေျပာ၍ေသြးေႏွာျခင္း၊ India Assam ရွိကခ်င္မ်ား အျခားလူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္ေသြးေႏွာ၍ေပ်ာက္ကြယ္သြားျခင္း၊ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ ကဒူ၊ကနန္ကဲ့သို႔မိမိတို႔လူမ်ိဳးမ်ားစြာေသြးေႏွာ၍ကြယ္ေပ်ာက္သြားရျခင္း၏အဓိက ျပင္ျဖစ္ခဲ့ေၾကာင္းေတြ႕ျမင္ေနရသည္။ 

🤴မိမိတို႔ ကခ်င္လူမ်ိဳးမ်ား၏ သမိုင္းေၾကာင္းအား ကမ႓ာ့အဆင့္ရွိ Thesis အျဖင့္ ေလ့လာ ျပဳစု ျခင္း ကိုအျမန္ဆံုးမျပဳလုပ္ႏိုင္လွ်င္ ေႏွာင္ႏွစ္ ေပါင္း50 ႏွင့္ 100 ၌ ကခ်င္( Jingpo ) ဟူေသာလူမ်ိဳးသည္ “ Museum “ ၌ Photo အျဖစ္ႏွင့္သာက်န္ရစ္သြားႏိုင္ေျကာင္းျမင္ေတြ႕ေနရသည္။ မည္သို႔ပင္ ဆိုေစတ႐ုတ္၏သမိုင္း၌ “ Jingpo “ လူမ်ိဳးအားေမ့ထား၍ခ်န္ထားလို႔မရသလို သမိုင္းပညာရွင္မ်ား ျကား၌ “ Jingpo” ႏွင့္ပတ္သက္၍ျငင္းခုန္ရေသာပုစၥာတစ္ပုဒ္အျဖစ္ရွိေနမည္ မွာ အမွန္ပင္ ျဖစ္ သည္။ 

✍️ နာက္ ထပ္ ေရး မည့္အေၾကာင္း အရာ ၌ “ Jinghpo “ လူမ်ိဳးတို႔၏ ကနဦး အစ လူမ်ိဳး မ်ား ၏ အေၾကာင္း ကို ဆက္လက္ေရး သား သြား မည္ ျဖစ္ေၾကာင္း...✍️
By Cb Aung 
Photo credit

Image may contain: 1 person
Image may contain: 1 person, standing and outdoor
Image may contain: 1 person, standing and text
Image may contain: 1 person, standing and outdoor
No photo description available.

Read more »

Saturday, May 2, 2020

Jingpo Lake ( Jinghpaw nawng )

Jingpo Lake or Lake Jingpo[1] (Chinese: 镜泊湖) is a lake located in the upper reaches of the Mudan River among the Wanda Mountains in Ningan County, Heilongjiang, in the People's Republic of China. Earlier names for the lake include Meituohu Lake (湄沱湖), Huhanhai Lake (忽汗海), and Bilten Lake (Manchurian: ᠪᡳᠯᡨᡝᠨ;
read more https://en.wikipedia.org/wiki/Jingpo_Lake 
 Ndai map labau hpe yu yang an hte a Ka ang majoi shing ra gaw Sinpraw mung de she ang wa nga sai.

Read more »

Kachin လူမ်ိဳးမ်ား၏ဆက္စပ္ေသာသမိုင္းအေၾကာင္းအရာFrom China ( Manchuria and Jingpo,Jinghpaw,Singpho )

"တ႐ုတ္ႏိုင္ငံမွ Manchuria ႏွင့္ Jingpo( Jinghpaw) လူမ်ိဳးမ်ား၏ဆက္စပ္ေသာသမိုင္းအေၾကာင္းအရာ"
✳️ဘာသာေဗဒ ပညာရွင္မ်ား မွ “ Jingpo” ဘာသာစကားသည္တ႐ုတ္-တိဗက္-ဗမာ မိသားစုမွျဖစ္ေၾကာင္းေယဘုယ်အားျဖင့္ သမိုင္းပညာရွင္မ်ားကသတ္မွတ္ၾကသည္။ဆင္းသက္လာပံုမွာလည္း တိဗက္ႏြယ္မွျဖစ္သည္ဟုေယဘုယ်သတ္မွတ္ၾကေသာ္လည္း၊တိတိက်က် သတ္မွတ္ႏိုင္ျခင္း မရွိသလိုသမိုင္းႏွင့္ယဥ္ေက်းမႈဆိုင္ရာဆက္ဆံေရး၌ “ Jingpo” ၏ဆင္းသက္လာပံုဇစ္ျမစ္”Original” ကိုမူျငင္းခံုေနရဆဲျဖစ္သည္။
✳️အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ မိမိတို႔ကခ်င္( Jingpo) လူမ်ိဳးမ်ား၏လက္ရွိျဖစ္တည္ေနေသာအေျခအေနႏွင့္ မိမိတို႔လူမ်ိဳးမ်ား၏သမိုင္းစာေပ၊ယဥ္ေက်းမႈ့အားလံုး သည္Han( Pinyin)တ႐ုတ္လူမ်ိဳးမ်ားအားျဖင့္ေဖ်ာကိ္ဖ်က္ျခင္းခံခဲ့ရသည္ဟုမွတ္ယူႏိုင္သည္။ ထိုသို႔ေၾကာင့္ေရွးအခါကတ႐ုတ္ ျပည္မွဘုရင္မ်ားသည္” Jingpo” ၏ဘိုးေဘးမ်ားႏွင့္သက္ဆိုင္သည္ဟု သမိုင္းအေထာက္အထား၊ ေရွးေဟာင္းပစၥည္းမ်ား ကို ရွာေဖြေတြ႕ရွိေသာ္လည္း “ Jingpo”ႏွင့္ပတ္သက္၍သမိုင္းပညာရွင္မ်ားၾကား၌ျငင္းခုန္ေနရေသာပုဒ္စာတစ္ပုဒ္အျဖစ္အၿမဲတည္ရွိေနသည္။
✳️သမိုင္းအေထာက္အထားအရ ေရွးယခင္ကတ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၌အသံုုးျပဳေသာဘာသာစကားမွာ “ Austronesian languages “ ျဖစ္သည္။ ယခုေျပာဆိုေနေသာ Han တ႐ုတ္ဘာသာစကားမဟုတ္ခဲ့ေၾကာင္း သမိုင္းအေထာက္အထားရေတြ႕ေနရသည္။
ယေန႔မိမိတို႔ ကခ်င္လူမ်ိဳး၏ဆင္းသက္လာပံု Original သမိုင္းေၾကာင္းကိုေလ့လာၾကည့္လွ်င္အမ်ား အားျဖင့္မိမိတို႔လူမ်ိဳးမ်ားေလ့လာထားေသာအခ်က္အလက္အရ မိမိတို႔ကခ်င္လူမ်ိဳးမ်ားသည္ “Mongolia” အႏြယ္မွဆင္းသက္လာၾကသည္ဟု ေျပာဆိုေနၾကသည္ကိုျမင္ေတြ႕ေနရသည္။
✳️သို႔ေသာ္ ကၽြႏုပ္၏ေလ့လာမိေသာေတြ႕ရွိခ်က္အေထာက္အထားအရ မိမိတို႔လူမ်ိဳးသည္ ယေန႔တည္ရွိေနေသာ “ Mongolia” ႏိုင္ငံမွဆင္းသက္လာေသာလူမ်ိဳးမ်ားမဟုတ္သလို “ Mongolia” အႏြယ္လည္းမဟုတ္ေၾကာင္းေတြ႕ရွိရသည္။ ယေန႔ေတြ႕ျမင္ေနရေသာ “ Mongolia” ႏိုင္ငံသည္ ႐ုွရွားႏွင့္တ႐ုတ္လူမ်ိဳးမ်ား၏စာခ်ဳပ္သေဘာတူညီခ်က္အရ AD18 ရာစုေႏွာင္းပိုင္းမွေပၚေပါက္လာေသာ ႏိုင္ငံျဖစ္သည္။ ယခု”Mongolia”ႏိုင္ငံတြင္ေနထိုင္ၾကေသာလူမ်ိဳးမ်ားမွာ AD 17 ရာစုတြင္တ႐ုတ္ႏိုင္ငံအေရွ႕ ေျမာက္ဘက္ျခမ္းမွလာေရာက္၍ေနထိုင္ၾကေသာ ( Dawo’er) Daur, Evenk, Huiစေသာ ႐ုရွားအႏြယ္ဝင္မ်ား၊Han အႏြယ္၊ Korea အႏြယ္မ်ားမွ ဆင္းသက္လာေသာအႏြယ္ မ်ားျဖစ္သည္။ အမ်ားစုမွာ Han တ႐ုတ္လူမ်ိဳးမ်ားျဖစ္ၾကသည္။
✳️BCေခတ္အခါက “ Mogolia “ ေဒသသည္ယေန႔ျမင္ေတြ႕ေနရေသာႏိုင္ငံငယ္မွ်မဟုတ္ေပ။ တစ္ခ်ိန္က “ Mongolia” ေဒသသည္ India,China, South East Asia ႏွင့္ Russia ေဒသထိပါဝင္ခဲ့သည္။ ထိုေဒသကို “ A United Mongolian State of Nomadic Tribes “ ဟုေခၚသည္။ ထိုေနာက္ " outside Mongoliaႏွင့္ Inner Mongolia “ ဟူ၍ခြဲထြက္ကာ Inner Mongolia သည္ေနာက္ပိုင္း၌ “ Manchuria” အမည္သို႔ေျပာင္းလဲကာ “ Mongolia ႏွင့္ Manchuria “ ၾကား၌အားၿပိဳင္မႈ့သည္BC5ရာစုေႏွာင္းပိုင္း၌ ပိုမိုျပင္ထန္းခဲ့ေၾကာင္းေတြ႕ရသည္။
✳️"Manchuria”၏အဓိပၸာယ္မွာ “Barbarian” or Enemy “ လူ႐ိုင္း၊ရန္သူမ်ားဟု အဓိပၸာယ္ရၿပီး Han ( Pinyin) တ႐ုတ္လူမ်ိဳးမ်ားမွေခၚဆိုရာမွေပၚေပါက္လာခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။ "Manchuria” လူမ်ိဳးမ်ားသည္ထိုေခတ္အခါက အင္မတန္ထြန္းေတာက္ခဲ့ေသာ Empire တခုျဖစ္ခဲ့သည္။ထိုအခ်ိန္က Manchuria နယ္ေျမသည္ Malay ကၽြန္းဆြယ္မွသည္တ႐ုတ္ျပည္တစ္ခြင္လံုးႏွင့္Russia အထိနယ္ေျမခ်ဲ႕ထြင္မႈ့သည္ႀကီးမားက်ယ္ျပန္႔ခဲ့သည္။
✳️ Manchuria ဘုရင္ "Kublai hkan “ ေခတ္လက္ထက္၌ “ Manchuria Empire” သည္အလြန္ေအာင္ျမင္ခဲ့သည္။ Kublai hkan သည္တ႐ုတ္လူမ်ိဳးမဟုတ္ပါ။ Original ငယ္မည္မွာ “ Zetsen hkan” သြက္လက္ခ်က္ျခာထက္ျမက္ေသာဟု ကခ်င္လိုအဓိၶာယ္ရသည္😉 ။ Manchuria လူမ်ိဳးမ်ားသည္ “ India Assam border ေဒသမွသည္ ယခုကခ်င္ျပည္နယ္ Ayawaddy အေနာက္ျခမ္းမွသည္ တ႐ုတ္ Yunan ႏွင့္ Lao border ေဒသတြင္အျခခ်ကာ Manchuria အမည္ျဖင့္ ႀကီးက်ယ္ခမ္းနားေသာေအာင္ျမင္မႈ့မ်ားႏွင့္အတူ “ Empire “ ႀကီးတစ္ခုကိုရာစုႏွစ္မ်ားစြာထူေထာင္ခဲ့သည္။ “ Manchuria Empire “ ကိုအဓိကဦးေဆာင္ခဲ့ေသာလူမ်ိဳးမွာ Jingpo ( Jinghpaw) လူမ်ိဳးမ်ားျဖစ္သည္။ယခုခ်ိန္၌ Manchuria သမိုင္းအမွန္သိႏိုင္ဖို႔ရာအင္မတန္မွခက္ခဲ၍ မမွန္ေသာသမိုင္းမ်ား Online ေပၚတြင္ေျမာက္မ်ားစြာေတြ႕ျမင္ေနရသည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ Han တ႐ုတ္ မ်ား၊ထိုသမိုင္းအေၾကာင္းမ်ားေပါက္ၾကားသြားမည္ကိုအင္မတန္မွစိုးရိမ္းသည့္အခ်က္မွာ သူမ်ားသမိုင္းကိုကိုယ့္သမိုင္းအျဖစ္ အေျမာက္အျမားျပဳလုပ္ထားေသာေၾကာင့္ျဖစ္သည္။
✳️တ႐ုတ္၏မွတ္တမ္းမ်ားအရေရွးဦးစြာ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၌အေျခခ်ေနထိုင္ေသာသူမ်ားသည္ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၏အေရွ႕ေျမာက္အျခမ္းမွဟုေရးသားထားသည့္အေၾကာင္းတ႐ုတ္သမိုင္းမွတ္တမ္းတြင္ျမင္ေတြ႕ေနရသည္။ သို႔ေသာ္ကမ႓ာ့သမိုင္းပညာရွင္ Scholar မ်ားမွ "DNA” test အေျဖအရေရွးဦးစြာတ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၌ကနဦးအေျခခ်ေနထိုင္ေသာသူမ်ားသည္ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၏အေနာက္ဘက္မွဝင္ေရာက္လာ၍တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၏ေတာင္ဘက္အျခမ္းတြင္ေနထိုင္ေသာသူမ်ားျဖစ္ၾကသည္ဟု သမိုင္းပညာရွင္မ်ားကမွတ္ခ်က္ခ်ထားၾကသည္။ “ Jingpo” လူမ်ိဳးသည္ တ႐ုတ္ႏိုင္ငံ၏အေနာက္ဘက္မွဘက္ျခမ္းမွဝင္ေရာက္လာေသာေရွးအက်ဆံုးေသာလူမ်ိဳးထဲမွျဖစ္သည္ဟုသိရသည္။ ထိုသို႔ Xiongnu,( jingpo) ႏွင့္အတူေရာက္ရွိလာေသာလူမိ်ဳးမ်ားမွာ Turkey, Bugaria, Uyghurs,, Xianbei စေသာလူမ်ိဳးမ်ားႏွင့္အတူဝင္ေရာက္လာခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။
✳️Manchuria Empire မတိုင္မွီ Xiongnu Empire အမည္ျဖင့္ နယ္ေျမခ်ဲ႕တြင္မႈ့ႏွင့္အတူ “Great wall “ မဟာတံတိုင္ႀကီး တည္ေဆာက္မႈသည္ Xiongnu ရန္မွကာကြယ္ရန္ေပၚေပါက္လာခဲျခင္းျဖစ္သည္။ Xiongnu Empire သည္ Han တ႐ုတ္အားျဖင့္ ေျခမႈန္းခံရ၍ေတာင္ႏွင့္ေျမာက္ကြဲျပားသြားသည္။ BC 206 မွ 220AD အၾကားHan Dynasty Empire သည္ အတိုင္းအတာတစ္ခုအေန ျဖင့္ ေအာင္ျမင္စြာထူေထာင္ႏိုင္ခဲ့သည္။ထိုေအာင္ျမင္မႈ့ႏွင့္အတူ Han တ႐ုတ္မ်ားသည္ ႐ုွရွား၏အေနာက္ဘက္ျခမ္းမွနယ္ေျမခ်ဲ႕တြင္လာရာမွ “Greek” နယ္စပ္အေရာက္” Pannonia” ၌ အခိုင္အမာအေျခခ်ေနထိုင္ရာမွ “ German "တပ္မ်ားမွေျခမႈႏ္ူးခံရ၍တပ္ပ်က္ကာထြက္ေျပးလာရာမွတ႐ုတ္ေတာင္ပိုင္းရွိ ( Xiongnu ) မ်ားႏွင့္လာေရာက္ပူေပါင္းရာမွ “ Jingpo ႏွင့္ Han မ်ားအတူတကြေနထိုင္ျခင္း၏အစျဖစ္ခဲ့တလို Jingpo လူမ်ိဳးမ်ား၏ကံဆိုးေသာေန႔ရက္အစျဖစ္ခဲ့လွ်င္မမွားႏိုင္ပါ။
Post By CB Awng ဆက္ရန္By








Read more »

Wednesday, April 22, 2020

"Kachin ႐ိုးရာ Maka ျဖစ္ေပၚလာပံု သမိုင္းအစ"

Kachin Dress | Myanmar dress design, Myanmar traditional dress ...
လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္း BC ေခတ္ကမိုုးေရထူထပ္ေသာ ဗာရာပါစ္ေဒသရွိ လူမ်ားသည္ အဝတ္အစားမ်ားမရွိေသာေၾကာင့္ ခ်မ္းတုန္ေနခဲ့ၾကသည္။ ေကာင္းကင္မွနတ္သမီး Itzam သည္ သူတို႔၏ဆင္းရဲးုဒုကၡမ်ား ကို ျမင္ေတြ႕ခဲ့ၿပီး ကမ႓ာေျမသို႔ဆင္းသက္ခဲ့သည္။ နတ္သမီးသည္ အမ်ိဳးသမီးတစ္ေယာက္၏အိမ္သို႔လည္ပတ္ကာ အထည္မည္သို႔ယက္လုပ္ရမည္ကိုသင္ၾကားေပးခဲ့တယ္..
နတ္ဘုရားမသည္ ႀကိဳးစားသင္ၾကားေပးေသာ္လည္းအမ်ိဳးသမီးသည္ လြယ္လြယ္နဲ႔ နားမလည္ခဲ့ပါဘူး..နတ္ဘုရားမလည္း အရႈံးမေပးေသးဘဲဆက္လက္၍သင္ၾကားေပးေနတဲ့အခ်ိန္မွာပင့္ကူသည္ဝဘ္ကိုရက္လုပ္သည္ကိုသူမျမင္ေတြ႕ခဲ့သည္။ နတ္ဘုရားမက ပင့္ကူဘယ္လိုအလုပ္လုပ္သလဲဆိုတာကို မိန္းမအား ေျပာခဲ့တယ္ ၊ ဒီလိုသ႐ုပ္ျပမႈ့ေၾကာင့္ ဒီယက္ကန္းျပဳလုပ္ျခင္းအတတ္ပညာကို သိျမင္ၿပီး သဘာဝ၏ အသိပညာကိုလည္းသိရွိနားလည္းသြားခဲ့သည္။
သဘာဝမွ ေပးေသာပညာက တစ္ေန႔ကမ႓ာေျမသည္သဘာဝေၾကာင့္ အရာရာအားလံုုးေျပာင္းလဲေစႏိုင္ေၾကာင္းသိျမင္ခဲ့သည္။ ထိုေၾကာင့္ မိမိ၏လူမ်ိဳးမ်ား ကမ႓ာေျမ၏ မတူညီေသာအရပ္ေဒသမ်ားသို႔ ျပန္ႏွံ႔ေရာက္ရွိကာ မတူညီေသာ ဓေလ့၊ မတူညီေသာ ဘာသာစကား၊မတူညီေသာ ကိုးကြယ္ျခင္း၊ မတူညီေသာေနထိုင္စားေသာက္မႈ့ဓေလ့မ်ားမည္သို႔ကြဲျပားေနေစကာမႈ ယက္ကန္းအေမြကိုထိန္သိမ္းသမွ် ယက္ကန္းထဲတြင္ပါရွိေသာ အဓိပၸာယ္မ်ားကို မွီးျငမ္း၍စံုစမ္းလွ်င္သင္မည္သူုျဖစ္ေၾကာင္း ေတြ႕ျမင္လာလိမ့္မည္ဟု
ယက္ကန္းMaka ျဖစ္ေပၚလာပံုသမိုင္း၏ အစတြင္ေဖာ္ျပခဲ့သည္။
ထိုေၾကာင့္မိမိလူမ်ိဳးမ်ားကို လက္ဆင့္ကမ္း မေပ်ာက္ပ်က္ေအာင္မိမိတို႔႐ိုရားအျဖစ္ မ်ိဳးဆက္သစ္မ်ားကိုလက္ဆင့္ကမ္း ဘိုးဘြားအေမြအျဖစ္သင္ၾကားေပးခဲ့သည္မွာယေန႔တိုင္ကခ်င္႐ိုးရာအျဖစ္ေတြ႕ျမင္ရေနဆဲျဖစ္သည္။
ကနဦးMaka ကို အစဦးလက္ဆင့္ကမ္းေပးခဲ့ေသာအမ်ိဳးသမီးမွာ Maka ပိုင္ဆိုင္သူအားလံုး၏ အေမျဖစ္ေၾကာင္းသမိုင္းတြင္ေဖာ္ျပထားခဲ့သည္။
Maka ၏ အဆင္တန္ဆာ ပံုစံမ်ားသည္ ကၽြႏုပ္တို႔ အသက္တာ၏အထိမ္းအမွတ္ သေကၤတ၊ ပထဝီအဆင္တန္ဆာ၊ သဘာဝျဖစ္ရပ္မ်ားကို (Maka) ယက္ကန္း၌ စာအျဖစ္ ( မွတ္စုမွတ္တမ္း) အျဖစ္အသံုးျပဳခဲ့ၾကသည္။
ထိုေၾကာင့္ မိမိတို႔၏႐ိုရာ Maka ကို အလြန္ပင္တန္းဖိုုုးထားသင့္သည္။ Maka မွ ႐ုပ္ပံုမ်ား၏ အဓိပၸာယ္ကိုသိရွိနားလည္ေအာင္ျပဳလုပ္ႏိုင္လွ်င္ မိမိတို႔ဘိုူဘြားမ်ားဆင္းသက္လာပံုသမိုင္းေၾကင္းကို သိရွိႏိုင္မည္ျဖစ္ေၾကာင္း Maka ပိုင္ဆိုင္ေသာကခ်င္လူမ်ိဳးမ်ားကို အသိေပးေဖာ္ျပလိုက္ပါသည္။
By CB Awng FB
 

Read more »

Jinghpaw Wunpawng Myu Sha ni a Ginru Ginsa Labau (2) Jingpho history


C. WUNPAWNG AMYU SHA NI HPE AMYU BAI SHALAT AI MASING

C.1 Sumtang: Sagaing Taing Minji- R.M. MacDaugall
1937 October 7 ya

Ga nhpaw – Wunpawng Buga a lam chye ai ni kadai rai ti mung –Wunpawng amyu ni gaw htum wa magang sai amyu rai wa ai hpe maram lu ma ai. Wunpawng amyu sha ni hpe lama ma hku nna lawan ladan sha n hkye la yang n mai sai hpe chye ma ai. 'Syphilis' ana ngu ai Kalang Gyi ana gaw grai sawng nga sai. Num la, kanawn mazum ai lai hta wanglu wanglang re ai majaw grau bra lawan nga ai. Dum nla hkan nla pran ai hta grau sawng nga sai.
Ka ni lu lang ai lam bumga e grai law nga ai. Dai gaw Hkali ana hte bumga e byin chye ai kan hkyeng ana ni a majaw rai nga ai. Ka ni hpe tsi hku nna mung lang ra ai. Dai majaw Ka ni lu lang nna htenza nga ai lam grai law nga ai.

       Hpaji lam hta yu dat yang hpaji n chye ai ni law nga ai. Hkai lu hkai sha ai lam hpe yu dat yang mung yi hkyen sha ai, aten, n-gun, ginra hten za , hki ba ai baw sha re.
U wa yam nga rem ai mung, masha a matu lusha na matu n rai, Ji nat hpe she jaw kau ai. Hpaga n byin ai gumhpraw ntai ai. Tsa shadu ai hte lu lang ai hta kaji ai ni, prat ram ma ni, asak kaba ai ni du hkra lu lang nga ai.
        Dum nta ni n shu n shang, hku wawt hku n nga hta hpun nba, labu palawng ni matsat shabat manam shagram rai nga ai. Arung arai kaga hpa mung n nga ai. Hkristan sasana ni hku nna woi galai ai majaw grai shai mat wa ai hpe gaw asan mu lu ai.

Ladat ni
1). Lawan ladan ladat jaw jaw woi sa wa ra sai. Atsawm sha tang du ra ai.
2). Bungli hpang na matu yawng a shawng e grai wa dam lada ai hku nre ai sha shara nkau mi kaw atsawm sha npawt hpang wa ra na. Dai shara ni gaw bungli grin lu na hte awng dang mai ai kaw dabang hpaw nna bungli galaw hpang na . Kasi tai ai hte yawng hpe matsun lu ai ni hte tsi tsi ai sara ni matut mahkai bawng ban lu ai shara rai yang kaja na.
3). Magam gun nre ai mare masha ni law law shang lawm garum la na.Naw ku makam masham hpung ni hpe gumhpraw garum nna ndai masing hta asuya hpe ndut ndang garum lamu ga. Shara nkau mi hkan gaw hpyen magam gun usa ni mung shang lawm mai nga ai.
         Ntsa lam yawng asuya kaw na tang da ai tsi hte seng ai Ningtau Lit hkam (Assistant Superintendent) wa hte jahkrup nna magam bungli ni rau jawm galaw sa wa na tsi sara ni machyoi sara ni gaw tinang a bungli hpe ndut ndang galaw u ga. Raitimung, masha hte matut mahkai ai bungli ni gaw –ningtau lit hkam wa lit nga ai.
Shawng ningnan e Ningtau lit hkam wa gaw ndai amyu hpe bai shalat la ai bungli hta n htuk n manu ai lam ni nga yang dai hpe lawan mahtai tam nna mare kahtawng masha ni hte hku hkau wa jang hkam ja lam hte seng nna hkaw tsun ai lam matut manoi tsun sang lang na. Shingrai mare buga kahtawng ningchyawng a nga sat madang tsaw wa hkra woi shakut na.

C.2 Hkai lu hkai sha ai lam

     Wunpawng sha ni a galaw lu galaw sha ai lai gaw yi hkyen sha ai lai rai nga ai. Ndai yi hkyen sha ai lai gaw galoi mung matsan shangun ai lam re. Yi kaw na shu la ai nsi nai si ni n law ai majaw matut nna hkyen lu hkyen sha kaja ai shara de htawt sit hkawm ra ai. Mare ninghtawn hkan htinggaw mali manga hte sha nga ayai hkawm ai majaw tsi htu tsi tsi na matu amyu nli shalat na matu yak nga ai. Ndai lam hpe laiwa sai 10 ning daram kaw nna bawng lai wa saga ai. Dai majaw yi hkyen sha ai kaw na lawt lu na matu Mr. T. J. Cook hkai rem Duwa hpe Manmaw e 1929 Dec. 1 ya kaw nna Bungli jaw hpang sai. Sinlum Tract Hkaisun duwa Mr. Cook gaw Pranghudung hte Zai Krawn kaw shi a Hkai Sun jawng hpaw yu sai.
     Amyu shayi ni a prat hta mahkawn prat e dum nla hkan pyaw chyai ai lam ni grai nga nga ai. Hkristan makam masham shang wa ai hpang ndai n la dap hpe nta galaw rawng ai sha loi n tawn da sai. Hkristan byin wa ai hte nga sat nga sa ni galai mat wa ai. Grau nna kabung dum ai ten hkan e dum nta bungli grai law htam wa ai hpe chye lu ai. Dinghku de shaloi gaw nse nsa lam ni malawng jahkring kau nga ma ai. Madu wa a ntsa e sadi dung nga ai.
1. Nla dap hpang daw hten za mat wa sai
2. Manam shale ai
3. Nta dingshawn
4. Hkungran poi
         Wungpawng buga ginra e galu kaba gaw sharawt lu na matu moi na English prat e hpyen magam gun yu sai ni- shanhte hpyen bungli hkring aten du wa jang shatu 6 daram hkai lu hkai sha hpa ji jaw mat wa na matu lajang masing ni jahkrat na.
English asuya a Public Health Dept. kaw nna Burma rifles shi laika hkan e kalang gyi maksa a lam jahpaw jahprang ai lam ni hpe laika ka shabra ai lam ni galaw na.
Ramma ni hpe hkumding dek hkamja san seng lam no sharin ya ai hpaji jaw jaw ai lam ni galaw ra nga ai. Sasana jawng hkan mung ndai zawn P.H.D kaw nna hpaji jaw ai lam ni galaw wa ai. Lawu de na hpaji jaw ai lam ni re.
1. Nla dap hpe dawn kau na rai n hkungran yang nse nsa hkum shan kanawn ai lam n galaw na.
2. Jinghpaw htung hking hku nna ana matut shabyin ai lam hpe gram na.
3. Hpyen dap jawng hkan hkamja lam sharin na. Ndai hpe asuya ni atsawm sha galaw na re.
4. Ma ni hte ram ni hpe ana n kap hkra makawp maga na.
C.5 Ana kaw na makawp maga lu na matu masing

       Ka ni hte ka lann gyi lahkawng hpe makawp maga lu na matu bum ga shara shagu hta tsi jaw gawk hte tsi rung hpaw sa wa ra ai. Rai tim gumhpraw budget grai htum mat wa lu nga ai. Hka li ni mung naw tsi ra ai.Dung ana gaw grai wa chyam bra ai lam n tsang ra ai.
Lahta na lam ni hpe gin chyum dat ai shaloi tsi tsi masing hpang sha yawm na
(1)Ga jarik hte ni ai bum ga hkan e tsi jaw gawk ni gap na. [Frontier Force part ] kaw sara wun tawn ra ai.
(2)Tsi rung madung gap nna dai kaw na tsan ai sha ra de tsi gawk ni gap mat wa na tsi gayau, tsi gayawp, tsi sarama yu gawan hkawm na tsi sara wun ni bung li matsun galaw na.
(3)Tsi hpaji npawt hpe sharin ya na dai ni gaw up hkang ai du ni hte kaga asuya magam dap na ni hpe sharin ya na.
(4)Tsi hpaji ning pawt hte ga lajang ai lam ni hpe jawng sara ni hpe sharin ya na.Chyoi chye sharawng awng ai ni hpe sharin ya na.
(5)Num sha ni hpe tsi hpaji sharin ya na (hpyen la dingsa ni )
(6)Lata san da ai Wunpawng shadang sha /num sha ni hpe stipend htuk ya nna tsi tsi ai lam, ma shangai ai hpa ji, ma ni hpe tsi tsi ai lam ,machyi masha in hpe yu gawn lajang ai hpaji shalat na.

C.6 Hpaji lam

     Hkam ja lam mang hkang yawm na matu hpa ji lam gin shum ra nga ai. Dai majaw shawng e lawu tsang hpaji sharin na (Primary Ed.)dai hpang hpung jat kan bau hpaji (Vocational training) bai sharin na hku rai nga ai.
Lawu tsang hpaji nlaw htum chye hti chye ka ai hpang, ta hpaji, n-dup tasama, hkairem , ma shangai garum (Mid wifery), ri da maka, urem, ma ni hpe gawn lajang hpaji numsha ni hta mung myit jasat nga sat nga sa madang tsaw wa ai ni nga wa sai . Myit sum nung ai hte tsi gawn lajang chye ai num hkawn tung ni hpe jawng sarama hte tsi sarama byin wa lu na matsun na.
      Laika ni jawng e sharin na mung myen laika sharin jang gaw htung lai ni yawng myen htung de shakap nga na tai na re majaw Jinghpaw laika hpe yawng chye hkra sharin ya yang grau mai ai. Rai tim Jinghpaw hku ka da ai gaw nau n nga ai majaw hti laika n nga ai manghkang byin nga ai. Jinghpaw shi laika hti na shadut ai. Lapran tsang hte lahta tsang lung matut na ni a matu sha myen bai lang woi na.
Japan Majan
     Japan majan gasat ai ten hpe kadun ai hku tsun ga nga yang British Levies hte American Rangers hku nna, Wunpawng sha ni shang lawm ai. Grau nna gaw 1941 45 laman na lam ni matsing mai nga ai. 1945 hta March shata hta Gen. Slim gaw Kachin Rangers ni hpe wa kau shangun sai. Majan.dang ai daram rai sai. Gen. Slim pyi Meikhtila du mat sai. Dai shaloi 1945 March shata hta Aung San wa Japan hpe rawt malan hpang wa ai. 1945 ning June 15 ya hta Japan ma mat sai majaw Yangon Prome Road kaw Hpyen parade kaba galaw sai. Ndai aten ni hpe yu yang BIA ni gasat ai tara shang aten gaw shata hku sha rai nga ai. Gen. Slim ni Dorman Smith ni gaw Myen mung kata na Bum masha ni a atsam ni hpe mu ai majaw shanhte a Japan majan awng dang ai hpe asan sha mu ai. Dai hta anhte Wunpawng sha ni 35000 daram, shang lawm ai lam Entiquez wa a jahpan kaw mu lu ai. Dai pyi Rangers ni a j ahpan sha rai nga ai. Dorman Smith gaw anhte bum masha ni a ntsa e mu mada ai lam shai mat wa sai. Anhte Wunpawng sha ni a ntsa e moi na hku sha n myit mai sai hpe Hkaw Hkam wa chye ai. Dai majaw 1945 ning October shata 17 ya shani Englik hkawhkam wa a mungga hpe Yangon Town Hall kaw hti dan ai. Dai hta bum masha ni a lam rawng nga ai.

A.2 George Hkaw Hkam a Ning mu

“Myen mung e nga ai Bum masha ni hpang de ngai ga num htet ga shaga dat nngai. Dai gaw nanhte a matu uphkang lam alak mi galaw ya ra na hpe myit lu ai. Nanhte a Htunghking lai len hte galu kaba wa lu na matu da sang myit ya ra na re. Lani mi na aten hta e nanhte Myen mung hte arau pawng mayu wa ang yang mung shaloi mai pawng ai. Anhte Britisha atsuya gaw nanhte a myit hkrum mangrum lam hpe grai myit ya nga ai.

A.3 Stevenson a Ningmu

       Stevenson gaw 1942 ning October shata kaw nna Myen mung na Bum masha ni hpe up hkang ai wa rai nga ai Sam Mung, Jinghpaw, Hkang mung hkan 15 ning daram bungli galaw yu sai wa re. Shi gaw Sam, Kachin, Hkang, Naga bum ni hpe alak mi up hkang sharawt mat ya na myit ai. Ndai shara kaw nga ai Ayebaing ni hpe lit jaw nna up up hkang mat wa na myit ai. Dai kata kaw nna Hpaji hparat hkum hkra, hkamja lam, hkai sun Uphkang lam sharin ya ai, Bum masha ni nan uphkang ai Hpaji hpe chye nna Uphkang lai hta lawm mat wa na myit ai. Dai majaw Dukaba Kum Je Tawng, Du kaba Zau Jun, Dukaba Shan Lum ni hpe Uphkang ai de bang wa magang ai re.
      Dai kaw nna Bumga masha ni a Hpaji jaw Kongsi hpaw mat wa ya na. Dai kaw nna Upadi galaw ai ahkaw ahkang jaw mat wa na. Dai kaw nna Federal Kongsi ngu ai hpe hpaw ya mat wa na. Myen mung a Bum ga masha ni a Atsuya ngu ai hpe hpaw ya na. Jahtum na tsang hta she Myen mung ting na Myen ni hte pawng wa ya na ngu ai lam masing rai nga ai
Ndai gaw majan e garum hkat ai majaw mung, Bum masha ni a prat kaning rai yang amyu kaba ni hte mayak manghkang n byin na lam Stevenson wa mu ai re. Myen ni gaw Stevenson a myit magaw ai lam nga tsun ai. Ngai hku nna gaw dai zawn n myit ai. Dai lam gaw kaja dik ai lam re ai hpe mu lu ai. Ndai lam hpe anhte a ningbaw ningla ni myit kahtet ai majaw Stevenson hpe roi n ra nga tsun shaga lai wa sai. Stevenson wa anhte a mai kaja ai lam hpe Hkaw Hkam wa a tsang kaw nna matsun tawn ai re. Sasana Sara ni hpe hkungga ai. Sara Hanson hpe Laika galaw ya ai majaw Englik Atsuya wa shagrau lai wa sai. Anhte bumga masha ni prat hpe Englik wa kaja dik ai hku galaw lai wa sai ngu mu lu ai. Myen gaw ndai hpe sai garan ai nga nna madi madun ma ai.

A.4 No. 2 Mungkan majan a lam shaning hku nna matsing mai ai lam.

A.4.1 1941
       August shata 14, ya shani Newfoundland zinlawng hkin gau majan sang hpaw li e sen htu ai Atlantic charter galaw ai. self government, free election, democracy byin na Churchill hte Roosevelt. Dec. 23 ya shani Japan ni Yangon mare hpe gasat hpang wa sai.

A.4.2 1942

      March 7-ya hta Yangon mare hpe Japan ni lu zing la sai. April 2 ya hta Mandale mare hpe zing sai. April 8 ya hta Myitkyina mare de Japan shang bang wa sai. Man Maw hku du lung wa ai. Sama Duwa Hkap tau la ai. Kamaing Wundawk 2 ning galaw nu ai. May shata 28 ya shani Putao Nawng Hkai mare kaw Northen Kachin Levies Jinghpaw, Rawang ni lawm nna hpaw masai.
     Japan prat e Myen ni Japan ni hte pawng nna Thakhin hpung ni Jinghpaw mung hkan Jinghpaw bum ga hkan zingri ma ai.

Mabyin 1
Shara: Myitkyina
Myitkyina kaw Maran Ela yan Sarawun Maran Brang Doi hpe Thakhin ni nga law kaw nga zawn gyit nna shingna hte adup zingri ai. Maran Brang Doi jan sarama Lahtaw Nang Seng gaw sa hkye na sa wa ai hpe gumpye htawng galau kau ai.
Mabyin 2
shara: Sama ga Mada - Ndung mare
Yi sa ai ni hpe lam num braw kaw hkap nna yawng hpe sat kau ai. Waingmaw mare na Nawng si paw Kaw Usan Htun hte sam ni marai 30 daram Thakhin ni a masha tai nna hkan sat ai lam chye lu ai. Hpau daw, Law hkum, Lai Hpawng Bwizan, Hkaw lung yang, Lailaw, Sampai, Magan, Hpalap yang, Hkau Hke, Dingga, Baknoi, U htau, Hpunggan, Kusan, Lungbyen, Tingrawng, Ngagyang ndai mare ni hpe sanat yawng zing ai, dumsu yam nga ni sat ai, Hpau daw du Maran Chyem Law a madu jan lahkawng hpe Japan hpyen ni 40 daram roi rip kau nna langai mi gaw si mat ai.

Mabyin 3
Shara : Manwing

1942 ning May shata hta Sam mung Nam Kham kaw nna Jinghpaw mung de Japan ni shang wa ai shaloi Man Wing mare kaw na Lawang Tang jan hpe Japan marai 20 shani chying tung e madu wa hpe gyit dun nna, shi a man e madu jan hpe roi rip kau ai.
Mabyin 4

1942 ning hta Shwegu mare Singkhan mare kaw na Thakhin hpung ni gaw No. 9 hpyendap rang rut awng wa sai Jinghpaw hpyen ma ni marai 10 hte arau Manmaw de Hka li kaba hta arau jawn wa nhtawm Singkhan du wa ma ai, Dai kaw nna matut jawn nna Bu Daung kaw nna Mya le de rap wa ai shaloi Thakhin athin ni magyeng gat kaw dai Jinghpaw hpyenla marai 10 hpe hkan sat kau ma sai.
A.5 Putau mare kaw nna Japan ni bai nhtang sai.
April 15 ya hta Sumpra bum mare hpe Englik ni yen kau da ra sai. Englik atsuya a ntsa e sadi dung ai Jinghpaw Wunpawng sha ni a majaw Sumpyi Yang n du lu ai Hpung chyan hka kaw nna Japan ni bai nhtang mat wa masai. Putao ga sha Japan n du ai Englik ni a n-gun la shara rai nga ai.
April 29 ya shani Japan ni Lashio mare hpe zingla nna Burma road hpe dan di kau dat sai. Malay – Yangon- Lashio-Wanting- Thing Chun- Beijing du hkra lu sha hte laknak sa ai lam re. April shata kaw nna August shata du hkra India de Englik ni hprawng yen sai. August shata hta L. Col. Gamble hte Captain Leach yan ningbaw nna Kachin Levies dap hpaw sai. Putao nbungli pa e Englik ni bai du masai.
A.5.1 1943

February shata 14 ya shani British dap na Brigadier General Wingate a hpung ni Chidwin hka rap ai. “Chindits” nga nna shamying ai. Myitkyina- Mandalay hkarang leng lam mayan na mahkrai ni hpe loi li lu jahten ai. Chindits 3200 kaw na 2,182 sha nhtang wa lu ai.
Marai 450 hkrat sum ai. 430 gaw bawng masha tai sai. Du Naw Seng mung Chindit kaw lawm ai share wa re. Aug.8 ya shani hta Japan ni Myen mung shanglawt jaw ai. Dr. Ba Maw hpe Ningbaw shatai sai. October shata 1 ya shani 38th division, 22nd Div. 5307th regiment hte Merril’s Marauders ngu ai mying hte myit rum hpung (Allies) hpe V. Force dap na asak 13 ning re ai Jinghpaw ma a lam woi ai hte India Assam gajarit hku nna Hugawng pa de woi shang wa sai.
A.4.2 1944

March 6 ya hta Japan ni a lata na Sumpra bum hpe Levies ni bai lu la sai. May shata hta Myitkyina Shatapru buga kaw nna nbungli pa hpe Japan ni a lata na gasat zing la lu sai. Aug 3 ya hta Myitkyina mare hpe nhtoi 78 ya tup gasat nna bai lu makawp maga la sai. July shata kaw 101 hpyen rung de Captain Lazum Tang Ji gaw marai 2000 amatu machyu pala hpe Gen.William Peers hte Gen. Donovan yen kaw hpyi nna September shata hta American Kachin Rangers hpe Gen. Stilwell woi awn nna hpaw dat lu sai. American Kachin Rangers ni masha n'gun 10000 pyi jan mat wa sai. Hpyen n'gun 5000 tup gaw Jinghpaw sha ni sha rai nga ai.
1. G. Batatalion (Gauri)
2. S. Battalion (Sinlum)
3. N. Battalion (Nba pa)
4. L. Battalion (Loi Je)
5. 5th Battalion (shawa) hpaw nna, shata masum laman dap 5 shagu hta masha 1000 jan lahkawn sai. Dai hpang, Ledo lam hpe hpaw dat sai. Myitkyina du hkra deng 260 rai nga ai. October shata kaw nna December 22ya du hkra Manmaw, Mali hka, Miwa ga jarik du hkra Japan hpyen hpe hkan gasat sai.
A.4.3 1945
January 5 ya shani e Miwa hkran na Jinghpaw sha ni a buga hkan chyam hkra hkan gasat sai. February shata hta Nmau hka hpe rap nna lahta Sammung de gasat shang wa sai. Namkham hte Lashio Burma Road hpe gasat la nna Miwa mung de Ledo lam hte jahkrang kau dat ai labau shang ai lam rai sai.
March 7 ya e Manipur hku shang ai 14ht British Army ni mung Japan ni a ngang kang dik ai Meikhtila mare hpe gasat la lu sai. March shata 22 ya shani gaw American Kachin Rangers hpyenla hpe Lashio nbungli hku bai woi la nna March shata 24-26 ya hta Sinlum e Padang Manau nau sai.
April shata 7 ya Manmaw e American Kachin Rangers hpyen hpung hpe hpungdim dat sai. Japan hpyenla 5400 hpe lu shagrawt sai. March 27 ya e Myanmar amyu sha ni gaw Japan hpyen hpe hpaihka nhtang gasat wa ai.
Kachin amyu sha ni gaw tinang a buga makawp maga na myit majing hte gasat ai re. Gumhpraw, lu sha hpun palawng ni garum hkam la ai madung nrai nga ai. Myen hpyen dap gaw dai ni na aten du hkra roi gau hpyen hku nna masat ai lam hpe chye na jasan hkat ra ai re. Lawu de na zuphpawng a daw dan ai gaw BNA mung Japan gasat na matu Englik kaw na garumhpyi la nga ai hpe mu lu ai.

A.6 The position of the Burma National Army

Aung San C-in –C of BNA and general Slim, C-in C, Fourteenth Army held a discussion on 16-5-45.
(a) BNA forces now fighting should continue to serve under the control and direction of the British military authorities concerned.
(b) Necessary aid and assitance will be given to these forces of BNA.

(c) British military authorities will form in Burma a force known as BDF. Those members of BNA who are now fighting the Japs should be allowed to join the BDF.


Naw matut ka na re.                                                              Rev. Dr. Maran Ja Gun.
Post by :Voice Of Kachin Kachin channal blog

Read more »