Maran Bandu la

Maha ban Du la 

Read more »

မြန်မာပြည်မြောက်ဖျားပိုင်းက အရှေ့တောင်အာရှ၏အမြင့်ဆုံး ခါကာဘိုရာဇီတောင်

အမြင့်ပေ ၅၈၈၁ မီတာ (၁၉,၂၉၆ပေ) ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်းမှာသာမက အရှေ့တောင်အာရှတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ ကချင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းမှာ တည်ရှိတဲ့ ခါကာဘိုရာဇီတောင်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ခါကာဘိုရာဇီတောင်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်းဒေသဖြစ်သည့် ကချင်ပြည်နယ် နောက်မွန်းမြို့အနီးတွင် တည်ရှိပြီး တိဗက် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေတဲ့ တောင်ကြီးတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၈°၁၈’ နှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၇°၃၂’ အကြားမှာတည်ရှိသည်။ ခါခါဘိုရာဇီဟူသောအမည် နာမ မှာ တိဗက်လူမျိုးများထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်တယ်လို့ သိရှိရပြီး အဓိပ္ပါယ်အရ ခါ ဆိုသည်မှာ နှင်း၊ ခါဘို ဆိုသည်မှာ အဖြူရောင်လို့ မှတ်ယူနိုင်သောကြောင့် ဆီးနှင်းအဖြူများအမြဲတည်ရှိနေသော တောင် ဟု အဓိပ္ပါယ်ရပါတယ်။

ခါကာဘိုရာဇီတောင် သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေခဲဆီးနှင်းများအမြဲဖုံးလွှမ်းနေပြီး ဂေဟစနစ်ကိုအပြန်အလှန်အကျိုးပြုနေသည့် ကျူ၊ ဝါးပင်နှင့် တောင်ပေါ်မြက်ခင်းများပေါက်ရောက်လေ့ရှိပါတယ်။ ထို ကျူ၊ ဝါးပင် နှင့် မြက်ခင်းတို့ဟာ ခါကာဘိုရာဇီတောင်၏ လိုအပ်သော ရေခဲလိုင်းကိုသတ်မှတ်ပေးပါတယ်။ ထိုရေခဲလိုင်းကြောင့် ရေအရင်းအမြစ်ပါရရှိကာ တောင်ပေါ်ဒေသများမှာ တွေ့ရလေ့ရှိတဲ့ ဝက်သစ်ချပင်၊ ထင်းရှူးပင်၊ မေပယ်လ်၊ တောင်မြင့်ဇလပ်၊ ပရီမြူလာ၊ လီလီ၊ မြေကပ်သစ်ခွနှင့် မိုးမခပင်များပါ ခါကာဘိုရာဇီတောင် နဲ့ တောင်ပတ်ဝန်းကျင် မှာပေါက်ရောက်နေကြပါတယ်။ ထိုဒေသရေခဲပြင် အောက် တွင်လည်း အသက်ရှည်ဆေးဟု နာမည်ကျော်သော မချစ်ဥ ခေါ် ဂမုန်းကြက်သွန်ဖြူများကိုလည်း တွေ့ရသည်။ ထို့အပြင် အလွန်ဆေးဖက်ဝင်သော ရှီးပဒီး (ခေါ်) ဆောင်းပိုးနွေမြက် ဟု အမည်ရတဲ့ ပိုးကောင်တစ်ပိုင်း၊ နွယ်ပင်တစ်ပိုင်း သဘာဝမှိုတစ်မျိုးကိုလည်းတွေ့ရှိရပါတယ်။ ထို ရှီးပဒီးမှာ ကျန်းမာရေးအတွက် အလွန်ဆေးဖက်ဝင်လှသောကြောင့် တရုတ်တိုင်းရင်းဆေးများတွင် ထည့်သွင်းဖော်စပ်ကြပြီး ဈေးနှုန်းအားဖြင့်လည်း မြင့်မားသောကြောင့် သဘာဝကြီးကပေးတဲ့ လက်ဆောင်ဟူ၍ မှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။ ခါကာဘိုရာဇီ တောင်တက်လမ်းတစ်လျှောက်တွင်လည်း ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများဖြစ်ကြတဲ့ ထလုလူမျိုးနှင့် ထရုန်လူမျိုးစုများနေထိုင်ကြတဲ့ ကျေးရွာလေးများကို တွေ့ရပြီး တိဗက်လူမျိုးများပါ တွေ့ရပါတယ်။ သားမင်းခေါ် တာကင်ကောင်၊ ကဒိုးကောင်နှင့် တောင်ဆိတ်များကို ခါကာ ဘိုရာဇီတောင်ဒေသမှာ ရှင်သန်ကျက်စားကြသည်ကိုလည်း သိရှိရပါတယ်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာ့ပေါ်တွင် မျိုသုန်းလုနီးပါးဖြစ်နေသည့် ရှားပါး ပန်ဒါနီများကိုလည်း ခါကာဘိုရာဇီတောင်ဒေသတစ်ဝှိုက်မှာ မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။ ကချင်ပြည်နယ်မြောက်ဖျားပိုင်းမှာ ခါကာဘိုရာဇီတောင် အပြင် ဒုတိယအမြင့်ဆုံး တောင်ဖြစ်သည့် ဖုန်ကန်ရာဇီတောင်လည်း ရှိနေပြန်ပါတယ်။ 

ခါကာဘိုရာဇီတောင်မှာ တောင်ထိပ်ပေါ်သို့တက်ရောက်ရာလမ်းမှာ ကြီးမားချွန်ထက်သော ကျောက်ဆောင်ကြီးများ၊ မတ်စောက်မြင့်မားသည့် ချောက်ကမ်းပါးများ နှင့် အလွန်အေးချမ်းလှတဲ့ အအေးဒဏ်ကြောင့် တက်ရောက်ဖူးသူ လူအနည်းငယ်မျှ သာ ရှိသေးသော်လည်း အပျော်တမ်းတောင်တက်သူများ၊ ဇီဝ နှင့် ရုက္ခ ဗေဒလေ့လာကြသူများ နှင့် သဘာဝအလှတရားကို ချစ်မြတ်နိုးသူ ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပမှ ခရီးသွားများ နှစ်စဉ်လာရောက်ကြသည်ဟု သိရှိရပါတယ်။ ခါကာဘိုရာဇီတောင်နှင့် ခါကာဘိုရာဇီအမျိုးသားဥယျာဉ်ဘေးမဲ့တော တို့တွင် အပျော်တမ်းတောင်တက်ခြင်း၊ ဆောင်းခိုငှက်များလေ့လာခြင်း၊ ရေခဲတောင်များနှင့် သဘာဝရှုခင်းအလှများ၊ ရေခဲတောင်သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ဂေဟစနစ်အလှများ၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုး ကွဲများ၏ရုက္ခနှင့် ဇီဝကြွယ်ဝမှုများကို တွေ့မြင်ခံစား လေ့လာနိုင်မှာလည်းဖြစ်ပါတယ်။

ထိုအခြင်းအရာတွေကြောင့်လည်း ခါကာဘိုရာဇီတောင်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဂုဏ်ယူဖွယ်ကောင်းတဲ့ နေရာတစ်ခုဟူ၍ သတ်မှတ်ထားကြပါတယ်။ မြန်မာနိုင်ငံမှာတစ်ခုတည်းသော ရေခဲတောင် တွေရှိတဲ့ ခါကာဘိုရာဇီအမျိုးသားဥယျာဉ်နှင့် ဖုန်ကန်ရာဇီတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောဟာ  နိုင်ငံအတွက် ဂုဏ်ယူစရာနေရာတွေဖြစ်ပါတယ်။ ရေခဲတောင် ဧရိယာအတွင်းမှာရှိတဲ့ နို့တိုက်သတ္တဝါတွေနဲ့ အပင်တွေကို  ထိန်းသိမ်းစောင့် ရှောက်တဲ့နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သလို  ဆောင်းခိုငှက်တွေအပြင်  ရေခဲတောင် ဂေဟစနစ်မှာပဲ ကျက်စားတဲ့ ငှက်များနှင့် အပင်မျိုးစုံ၊ ရှားပါးသစ်ခွနဲ့ ဟိမဝန္တာအယ်လ်ပိုင်း သစ်တောမှာ ပေါက်ရောက်တဲ့ ဆေးဖက်ဝင်အပင်တွေနဲ့  တောင်ဇလပ်အပါအဝင်  အခြားမျိုး စိတ် များစွာ ရှင်သန်နေတဲ့နေရာတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။ 

သုတေသနအတွက် စိတ်ဝင်စားစရာတွေ  စုဝေးနေတဲ့ဒေသ တစ်ခုလည်း ဖြစ်တာကြောင့် သုတေသနပြုလုပ်နေကြတဲ့ ပညာရှင်များ နှင့် ကျောင်းသားကျောင်းသူများကောင်းမွန်စွာလေ့လာနိုင်မှာလည်းဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်၊ အပင်၊ ရေခဲငါးနဲ့ ငှက်မျိုးစုံကြွယ်ဝတဲ့ ဒေသဖြစ်တာကြောင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိတဲ့နေရာ နိုင်ငံခြားဝင်ငွေရှာဖွေပေးနိုင်တဲ့ ဒေသတစ်ခုဆိုလည်းမှားမည်မဟုတ်ပါဘူး။

ခါကာဘိုရာဇီအမျိုးသားဥယျာဉ်ကို ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင်သဘာဝထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၀ ရက်တွင် အမျိုးသားဥယျာဉ် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံအမွေအနှစ်ဥယျာဉ် အဖြစ်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ဖုန်ကန်ရာဇီတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တောကိုတော့ ၂၀၀၃  ခုနှစ်တွင်  စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ အခုအချိန်မှာတော့ ခါကာဘိုရာဇီဒေသကို ကမ္ဘာ့သဘာဝအမွေအနှစ် (Natural World Heiratage)  နေရာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုနိုင်ရန်အတွက် ကုလသမဂ္ဂ ယူနက်စ်ကို အဖွဲ့အစည်းမှ လေ့လာစမ်းစစ်မှုတွေပြုလုပ်နေပြီပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန ရဲ့ ကမ္ဘာ့သဘာဝအမွေအနှစ် နေရာအဖြစ်သတ်မှတ်ပေးနိုင်ဖို့ အဆိုပြုလွှာကို ယူနက်စ်ကို အဖွဲ့အစည်းက လက်ခံခဲ့ပြီး ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များကိုစေလွှတ်ကာ ကွင်းဆင်းစစ်ဆေးမှုတွေကို ပြုလုပ်လျက်ရှိပါတယ်။ ခါကာဘိုရာဇီ ဒေသက ဇီဝမျိုးစုံ မျိုးကွဲ တွေ အများအပြားရှိနေပြီး၊ ဇီဝ မျိုးစိတ်အသစ် တွေကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့ရတယ်လို့ ယူနက်စ်ကို ဘက်က ဆိုပါတယ်။ ခါကာဘိုရာဇီဒေသဟာဆိုရင်တော့ လူသူအရောက်အပေါက်နည်းသည့်အပြင် ဇီဝ မျိုးကွဲများ များစွာ ရှိတာကြောင့် ဇီဝ ရုက္ခ ဂေဟစနစ်များ သဘာဝအတိုင်း ယိုယွင်းမပျက်စီးအောင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာရှည်တည်တံ့အောင် မြန်မာနိုင်ငံကြီး၏ သဘာဝအလှတရားအတွက် အစဉ် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်သင့်တဲ့ နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

By fb Beautiful future

Read more »

GYU CHYU MAJAN BYIN AI LAM

Zaw Buk Laqu Lhaovo jiwoi jiwa ni lamu ga tam yu wa ai ginru ginsa krun lam labau hta majan byin ai lam gaw Chying Sha Kyang (sh) Law Chaw Gyawng hka hkan yu wa yang jum maw langai mi mu nna dai shara kaw mare de let jum ju sha na sa nga yang jum hka kashun hkat ai majaw majan byin ai. Dai kaw na bai htawt yu wa yang Yan Si Kyang (Yaung Hhwi) hka kau kaw du yang jum maw langai bai mu ai da. Dai kaw mare de nna nga lai wa sai. Dai aten hta Balawng ni hte rau sha kanawn nga ai aten re ai da. Dai shaloi Palawng du wa gaw Zaw Buk Laqu Du Hking Maw a gumra shap la nna shamat kau ya ai da.

Dai gumra bai wa ya na ngu ai wa masum ning du tim nwa ai.

Dai hta n-ga Balawng dumsa num gaw nat jaw alawng dat ai lam galaw wa ai majaw ga law gasat hkat ma ai da.

Shing rai majan gasat hkat yang Balawng dumsa num gaw lanyau kanu tai wa ai, kalang lang gaw pyi lan tai nna langa lap hkan gau lai wa ai. Kalang lang gaw galang tai wa rai na nlu sat ai da. Kaga share ninghkring law law hpe gaw lu sat kau ai. Dai majaw Balawng ni hte majan gasat ai lam sha-ning law law gasat hkat ai lam labau kai da ai lam mu lu ai.

Dai ni du kra Lhaovo amyu sha ni gaw (La) nga nna shamying ai dai balawng amyu ni prawng mat ai ni hpe hkan gasat yu wa ai Lhaovo Amyu sha ni gaw -

Lawng Pyi

Yham Hpat

Kanaw

Ga Rak (Gaqag)

Mashi

Gaw Maw

Qao O

Mum Saw (Meim Saw)

Hpawng gaw

Shi Zaw

Chying Htawng

Ku Maw

Hpuk Jawng

Zahkawng

Zatang

Daw Baw

Lajam

Jum Hpawk

Lahpa (Lafa) ngu ai htinggaw mying law law dai ni du hkra sam mung - mung gu hpawng seng ga - Gang Ming ga - Mu Myit Sinli ga hte wa mung du kra chyam bra nga sha jang ai ni yawng gaw Balwang ni hpe hkan gasat let Sam mung ga de du shang ai ni rai nga ai. Law malawng gaw Balawng ni kaw na gasat la nna kau mi gaw Sam sawbwa ni hpe gasat kau nna lu ai lamu ga rai nga ai. Nkau mi gaw Sam sawbwa hte hku hkau n na garan ya ai lamu ga ni rai nga ai.

Shingrai lam amyu myu hku hkan n na lamu ga lu n na wa nga ai Lhaovo amyu sha ni rai nga ma ai.

Lahta de tsun lai wa ai lam yawng gaw Zaw Buk Laqu

Lhaovo ji woi ji wa ni hkai ai mau mwi hte dai ni nan mu lunga ai lam ni rai nga ai.

Dai hta kaga Miwa gumsan mungdan asuya madun gawk (Origin of agriculture museum) San Chin Twi mare na madun gawk hte Chying Sha Wang Gaw (Ja hkaw hkam hkaw) ngu ai madun gawk 2 hta madun da ai a rai ni gaw

BC 2600-800 hkan galaw shapraw ai rai ni the BC 1200-650 sha-ning hkan galaw sha praw ai rai ni re ai lam ka da ma ai. Dai madun gawk 2 hta madun da ai rai ding sa ni hpe yu yang Lhaovo Num sha ni lang ai tung hkring rai ni law law rai nga ai. (Technology) hpaji hku maram yu mai nga ai

Read more »

Unraveling the Enigmatic History of Hpakant Kansi Duwa: A Tale of Mysticism and Gratitude (1)

In the annals of Kachin Roya tradition, the reign of Kan Si Du Duwa stands out not only for its political intrigues but also for the mysterious events that shrouded his rule. At the heart of this enigmatic history lies the tale of Muqnat’s golden thunderbolt and its fateful encounter with the abode of Kansi Chyau Pha La.

Legend has it that during a stormy night, Muqnat, the celestial guardian, unleashed a golden thunderbolt that found its mark on Kansi Chyau Pha La's dwelling, setting off a chain of events that would shape the destiny of Hpakant forever. Some whispered that it was an act of divine retribution, while others saw it as a sign of impending change.

Amidst the chaos, emerged Ningwot Dumsa, the master diviner, and prophet, whose keen insight into the spiritual realm earned him both reverence and fear. It was he who foretold the rise of Kan La Maung Naw, a brotherhood helping who would ascend to greatness by virtue of his mastery over the ancient rituals and ceremonies of the Kachin people.

Under Kan La Mawng Naw's guidance, the spiritual worship and rituals flourished, ensuring harmony between the earthly realm and the divine. As gratitude for his stewardship, Kansi Duwa bestowed upon Kan La Mawng Naw's family a portion of the land, cementing their place in the annals of history.

KANSI HKAW GARAI N GAP

YANG NA LAM.

ကန်ဆီးဒူဝါး တို့ ဟော်နန်း တည် ခါနီး ထူးဆန်းသောဖြစ်ရပ် မှန်ရာဇဝန်၊

မိုးနတ် မင်းကြီးရဲ့ရွှေမိုးကြိုး က ကန်ဆီး ကျော်ဖားလ အိမ် မှာ ပစ် ခဲ့ သည်။

ဏိန်ဝေါ့ဒ် ဒွမ်ဆာ နတ် ဟောဆရာကြီး ပရောဖက် ကန်လမောင်နော် ကနေ ကချင်ရိုးယာ ဓလေ့ အရ အထက် လမ်း ဓါတ်ဆင် စီမံ ပေးခဲ့သောကြောင့် ချမ်းသာကြွယ်ဝလာပုံ၊

ကံဆီးဇော်ဘွား ကနေ လမောင်မိသားစုဝင် တွေကို ကျေးဇူး တော် နယ်မြေ ခွဲဝေ ပေး တော် ပုံ ဖားကန့် ကံဆီး ရာဇဝင်၊

Hkaw nta garai n gap ai shaloi na Kansi Chyauhpa La a n-ta gaw Jinghpaw nta hku rai nna hkindu hte galup ai mali dap nta re; Ndai nta hta 3-4 ning daram sha naw rawng nga yang Mupang Bum kaw na Mu e sa achye ya sai, ndai nta hpe mung wan hte nat kau ya sai re; Dai shaloi Kansi Chyauhpa La gaw masha ni hta n byin ai ngai kaw sha byin ai, Hpa baw mara wa shut sai kun? nga nna grai myit n pyaw nga sai. Dai rai nna Lamawng ga kaw na Lamawng Kan Naw ngu ai wa hpe sa shaga la na matu shi a ali ama ni he shangun dat sai.

Lamawng Kan Naw gaw nat gumhpan myhtoi mung rai nga ai hta n-ga. ningwawt, dumsa kaba mung rai nga ai. Sa shaga ai hte maren Lamawng Kan Naw gaw sa du ai, Dai shaloi Kansi Chyahpa la gaw ,Lamawng Kan Naw hpe tsun dan ai gaw Agu i hpa mara mi lu na rai kun?, masha ni hta n byinai ngai kaw sha byin wa ai, ya hpang de ndai hta grau ai machyi makaw tsin-yam brin wanakun? grai myit tsang ni ai, ngu tsun sai. 

Dai Shaloi Lamawng Kan Naw gaw sha man chyaba wawt (nwawt wawt )ya sai. 

Lamawng Kan Naw tsun ai gaw nye a Kanam La e hpa yit hkum ru u, matsaw ningisa mu Nat ni gaw nang hpejinghku hku shaman chye ju jaw  majaw she re. ndai lam hpe atsawm sha hkalum la ai

rai yang gaw nang grai lu su na ndai, dai re ai majaw Mupang

Bum Mu nat hpe rung ladawng tu ai nga wula langai mi ju ya u.

dai rai yang grai kajai gumhkawng ai wa mung nang rai na ndai.

hpa nhkrit ra ai, jinghku manam she rai lit dai. ngu nna Lamawng

Kan Naw tsun ya sai;

Shaloi Kansi Chyauhpa La gaw grai na kabu ai hte maren

Agu e dai rai taw nang Agu nan she galaw kau da ya rit, ngai

kanam hpe matsan dum la rit, karum la rit ngu nna akroi anoi

karum hpyi sai, Shaloi Lamawng Kan Naw mung n ning dang ai

sha Mu nat jaw ya sai re.

Kaja wa sha dai shaning kaw nna grai laklai ai hku

lungseng maw shagu hta lungseng grau pru wa sai, lungseng nhkun ni hta mung shawng shaning na hta grau pru wa nna masha mung grau grau law htam wa sai, Nam Maw bum na lung-raw nhkun ni mung grau nna awng dang wa sai hku re. Kade nna yang Kansi hkaw ကန်ဆီးဟော်နန်း ngu ai hpe gaw gap la lu ai kaw du hkra awng dang wa sai re. Dai zawn awng dang wa ai shaloi dama wa rai nga ai Lamawng Kan Naw a chyeju hpe n malap kau ai sha chyeju dum masat hku nna Kansi Chyauhpa La shi a kasha Kansi Ja Tem hpe Lamawng Kan Naw a kasha Lamawng Sam Awn hpe

jaw sha sai re. 

Kansi Chyauhpa La gaw shi a kasha jaw sha ai hta n-ga. kungdawn Ga ngu ai hpe mung garan ya ai. Kansi Chyauhpa La a Kungdawn Ga gara kaw na rai a ta nga yang Karai Kasang lajang da ai sumla zawn she re.

1.    Uru hka hte Sawnghpre hka mazup du hkra

2.    Sawnghpre hkahku gawn lung wa yang

3.    Laisai Rap Daru ngu ai Umdun sha-it kaw nna

4.    Hkayat hkarum ntsa hku hprang

5.    Rit tu dabang de hprawt. rit tu Jahang kaw nna

6.Maika hka hte Ningma hka mazup de hprawt

7.Ningma Hka hka hku gawn yu wa yang Ningma yang de du hkra Ningma yang kaw nna

8.Sha-it hkashi hku hprang, Sha-it Hka gawn lung wa yang

Hpa-i Lawk Bum de hprawt

9.Ngashi Hka ngu ai hkashi hku gawn yu wa yang Uru Hka de hprawt. 

10.Uru Hka gawn yu wa yang Sawnghpre hka mazup de bai du hkra re.

Ndai zawn bum marawn hkasai hkanu ni kawan shinggrup da ai hta hkan nna Dama Lamawng ni hte Kansi Chyauhpa La gaw ndai Kungdawn Ga jaw ya sai. Kansi Chyauhpa La gaw dama Lamawng ni hpe Kungdawn Ga ap ya ai laika hta lawm ai ga sadi 

gaw ; တာဝန်ယူမှု၊တာဝန်ခံမှု

nlu n sha mai ai mang ni taw nga tim, nanhte Lamawng ni a lit rai sai. Ru hka punghkaw kaba wa mi pru wa ai raitim, nanhte a lit rai sai. Magwi manang kawng wa mi taw nga tim. ja lungseng, lung-raw wa mi dan pru wa a raitim, nanhte Lamawng ni a she rai na sai yaw, ngu nna shayi dinghkaw jaw ya ai hta n-ga, Kungdawn Ga mung jaw ya sai lam laika hte hpawn di na Kansi Chyauhpa La shi nan shaman mungga tsun nna laika hpe apya ai lam chve lu ai. 

Ndai zawn maru mayak hkrum ai shaloi shada da karum hkat ai majaw mahku mahkau makyit sumri dun ai lam rainga ai. Shawng nna Kansi Chyauhpa La hte Hpunggan Ja Taw yan a shayi sha Kansi Ja Tem hte Lamawng Sam Awn Kaw jaw sha ai hte maren kanam makying hku nna Kansi Zau Awn a kasha Kansi Ja Htat hte Lamawng Zau Tawng kaw bai jaw ya sha sai. Ndai zawn Kungdawn Ga garan ya ai hte maren kanam makying bai kahtap jaw hkra rai nna nja nhpra, ndaw nhka rai mayu dama ngu kanawn mazum nga ma ai re.

Bai nna chyum laika hta tsun ai “manam daw ai hta hkun

malap kau myit. dai lam hta nkau mi gaw n dum n chye ai she lamu kasa hpe daw hkrup masai, Hebre 13:2 hta tsun ai hte maren Kansi Chyauhpa La gaw matsaw ningtsa mu nat hpe jaw ya ai majaw lam shagu hta awng dang wanna hkaw nta hpe gap la lu ai atsam matsaw ningtsa mu nat ni jaw ya ai shaman cheju kumhpa re nga nna shawng na salangni mu lawm, na lawm ai myit su salang ni tsun ai labau ga sakse san la nna ndai laika hpe ka da

ai lam re.

Ref; Hp.Tau Lamawng naw,

Lamawng La seng ကျားမနိုင် လမောင် လဆိုင်း Sharaw hka kaw sharaw hpe kamu dang ai wa.

The ruins of the grand Haw (or)Palace of

the Gansi(kansi)duwas, near the town of Sengra,is

a testament to the riches and power of the Ginsi(kansi) jade lords during their heyday.

    The Ginsu(Kansi)Haw  was built by Duwa Kansi La in 1897, and cinsisted of 12 large magnifiecent bricks buildings.

    ဆိုင်းရာမြို့အနီးရှိ ယိုယွင်းပျက်စီးနေသောကံဆီးဒူဝါများ ဟော်နန်း အဆောက်အအုံသည် ကျောက်စိမ်းရတနာသခင်ကံဆီးဒူဝါတို့ အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်ခဲ့ကြစဉ်က သူတို့ရဲ့ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုနှင့်

သြဇာအချိန်အဝါကြီးမားမှုကို ပြသနေသောသက်သေအထောက်အထား

တစ်ခုပင်ဖြစ်ပေသည်။

        ကံဆီးဟော်နန်းကို ဒူဝါကံဆီးလ လက်ထက်(၁၈၉၇)တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ကံဆီးဟော်နန်းကိုထည်ဝါခမ်းနားသော အုတ်နန်း

ဆောင်(၁၂)ဆောင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားလေသည်။

Read more »

Miwa labau ,JINGHPAW labau hte ZAW BUK LAQU LHAOVO AMYU SHA ni a ginru ginsa labau hta sawk hti mu lu ai lam ni

Tibet ga hte Miwa ga sichuan ga ni hta e moi moi prat kawn Lhaovo hte Jinghpaw wunpawng myusha ni yawng a aji daju ni ngalai wa sai hte dai ni du hkra ru sai nkau ni hte buga mying hting gaw mying ni lawlaw naw nga shajang ai lam sawk ka tawn ai labu ni mu nga ai.

Miwa labau hte ZAW BUK LAQU LHAOVO AMYU SHA NI A GINRU GINSA LABAU LAIKA BUK

(Generalogy of the Lhaovo Zaw Buk Clan) hta mu lu ai sumla hte labau laika ni

Dai Si Zang ngu ai Tibet mungdaw kata hta wunpawng amyu sha ni Lhaovo hte Jinghpaw ni nga lai wa ai mare rai ang ai anhte shamying da ai mying hte bung ai mare mying ni law law shamying da ma ai. Changtu de lung wa ai lam la hkra maga de Tarung Tawang de lung wa ai lam ngu ai hka shi hkan lung wa ai lam mu da ai. Dai maga de mung Wunpawng amyu ni nga ang ma ai.

Duwa sara kaba Manam Tawng hte sarakaba Rev. Vomo" Gyung" Leim.

Read more »

Adoniram Judson: Bound For Burma

American missionary Sarakaba Adoniram Judson hte mung masa.

Sara Kaba Yudatan a lam hpe Janet hte Geoff Benge ka da ai “Adoniram Judson: Bound For Burma” ngu laika buk hpe lakap nna,laklai ai ningmu nkau hpe garan gachyan dat ai.

1) American ni shanglawt lu ngut ai hpang 36 ning hta Ingalik rau majan bai byin ai War of 1812.

2) Tsaban 18 kaw nna American ni Asia dan ting ngu na daram de sasana Sara ni sa ma ai.

3) India hku nna Ingalik colony ngu na hta East India company ngu ai (Multi-National Corporation) hku nna Mungdan hpe up da ma ai re.

4) Sara Kaba Yangon kaw nga ai aten hta Bodaw Paya prat kaw nan Myen Asuya kata kaw corruption (mayun kunhpa) grai nga ai hpe mu lu ai.

5) Bagyidaw ahnar zing na tingyang lung wa ai shaloi kahpu kanau nkau hte machying jinghku hte mung shawa yawng pawng yang 14,000 jan sat kau ai da.

6) Hkaw Hkam ningnan re majaw Bagyidaw gaw Amara Pura kaw na Ava de htawt nna mare de ai.  Ya Yangon kaw na NPT de mare de ai hpa.  Madu na madu hkawhkam hku mu ai ga re.

7) Myen Du ai “Aba” ngu ai ga si a ninghpawt gaw Mandalay na Let Mayun htawng e Si-Dam jaw hkrum ai ni hpe Hkang ai Ba-Gwet Tha ngu ai warden ni Ningbaw hpe “A Hpa” ngu shaga ai psychology kaw na hpang na ngu mu mada ai.

8 ) Myen ga shaga ai Hkristan ni shawng ningnan nga ai gaw Yangon, Mandalay nre sha Chittagong kaw re nga ka da ai.

9) Sarakaba Judson gaw zingri zingrat nau hkrum nna lang hte lang shi hpe bai shaga la na matu Karai Wa hpe akyu hpyi ai da.

10) KBC hku nna 1996 hta manau nau nna Manau Sadung jun da ai hkau na Pa gaw Moi Sara Kaba hpe Mandalay htawng na htawt nna grau shim ai shara de ngu nna sa da ai Aung Pinle mare rai nga ai.

11) Bagyidaw Arakan hte Tannintari hte Lawu Myen mung hpe sum ai majaw East India Company hpe ap ya ai majaw daini du hkra Arakan na jarik ginra ni hta Strike Police ngu ai Majan-shang ai Balik tawn nna Hpyenla ntawn ai re ngu chye na wa ai.  Mahtang gaw Myen ni a gaiwang re ngu masat ai ga re.

12) Bagyidaw gaw East India Company hpe majan e sum ai majaw Yandaboo Agreement hte lawu Myen mung hte majan hka wa ai lam hpe Sara Kaba Judson ga gale ya nna ndai agreement hpe Myen hku ka ya ra ai majaw htawng kaw na lu pru wa ai re.  Ndai aten hta Myen Hkawhkam Bagyidaw hku nna Sara Kaba Judson hpe Myen Asuya maga a matu zatsam ai re.

Ahkyak htum hkaja lu ai lam gaw:

Sara kaba lawt wa ai hpang East India Company hku nna Myen Hkawhkam hte ginrat nna agreement galaw na matu bungli zatsam ai shaloi Sara Kaba hpe gumhpraw ra ai daram hpyi shangun ai.  Dai aten hta East India Company gaw Mungkan hta kaba htum company re, hpyen dap hte hka dap nga ai Company re. 

Sara kaba hpyi shawn ai gaw Myen hte galaw ai agreement hta religious liberty ngu ai wanglu wanglang Karai Kasang hpe kamsha lu na hte Kabu gara shiga hpe Ava Kingdom kata e hkaw tsun lu na ahkaw ahkang sha hpyi shawn wa ai hku re.

Ginchyum dat ga nga yang, Myen mung na nawku hpung law law lang ai “Mung Up ai Asuya a tara ni hpe hkan nang hkan sa u” ngu ga rai ma ai.

Teng sha tsun ga nga yang Sarakaba Adoniram Judson sha Bodawpaya hte Bagyidaw ni a ga sha madat ntara ai upadi hpe hkan nang nga yang Nang ngai ngu ai ni Hkristan tai wa lu na lam nmu ai.

Tengman ai lam hta tsap nna hte teng ai labau hpe hkai ga.

by.FB 

Book summary by Gumsan Nsang

Read more »

Kachin Sub-State History

 Kachin Sub-sateလို့ပြောရင် Kutkai Kachin Sub-sateနဲ Kodawng Kachin Sub-sateရှိတယ်ဆိုတာအရင်သိထားဖို့လို့တယ်။ဒီမှာကချင် Kutkai Sub-Stateအကြောင်းက‌နေအရင်စပါမယ်။

KK Kachin Sub-State Area ကို ကချင်လို Sinli ga ၊(သိန်နီနယ်)လို့ အဓိပယ်ရတယ်။အကြောင်းက သိန်နီကို ကချင်လိုSinli(စင်လီ)လို့ခေါလို့ အဓိပယ်ဆင်တူနေတယ်။ဒါမဲ့ Kutkai kachin Sub-State နယ်ကို အဲလိုခေါရခြင်းက သိန်နီမြို့အမည်ကိုပြောခြင်းမဟုတ် ၊သိန်နီမြို့ရဲ အနောက်မြောက် နမ့်ဖက်ကာနဲ့နမ့်ခမ်းကြားရှိ ထူထပ်လှတဲတောင်ကို ကချင်လို

စင်လီတောင်/Sinli bum လို့ရှေးပဝေသဏီကတည်းကခေါတဲ တောင်အမည်ကိုအစွဲပြုပြီး

Sinli ga /စင်လီနယ်လို့ ခေါခဲ့ကြခြင်းဖစ်တယ်။ ရှမ်းမြောက် ဒီစင်လီနယ်/Sinli ga ဘက်ကို ကချင်တွေ AD 1350-1450ကြားကနေစရောက်လာတာလို့ လေ့လာတွေ့ရှိရတယ်။ရောက်လာချိန်မှာ La(လာ)လို့ခေါတဲ့လူမျိုးမှအပ ကျန်လူမျိုးမရှိခဲ့ဘူး။ ရှမ်းတွေဟာ ရွှေလီမြစ်ရဲ အရှေ့ဘက်နဲ့အရှေ့‌မြောက်ဘက်မှာ အခြေတည်နေကြတယ်လို့တွေ့ရတယ်။တချို့က ယခုလက်ရှိရှမ်းတောင်ပိုင်းကို ရောက်နှင့်နေကြပြီ။ လာ လူမျိုးရှိကြောင်းကို သိန်နီ သမိုင်းမှာတွေ့ရှိနိုင်တေးတယ်၊ သို့မယ့်

ကဘာ့ သမိုင်းမှာမတွေ့ရတော့ဘူး။၁၉၈၁-၂နဲ၁၉၈၆မှာတူးဖော်ရရှိခဲ့တဲ လာ လူမျိုးများတည်ထားခဲ့တဲ စေတီမှာ သကရာစ်-၁၁၃လို့ ရေးထားတာတွေ့ရတော့ လာ လူမျိုးတွေဟာ ကချင်တွေထက်နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ကျော်ကတည်းကရောက်နှင့်နေပြီး ဗုဒဘာသာကိုကိုးကွယ်ကြ‌ကြောင်း ကြမ်ကား(Chyamka)ရွာဟောင်းမှာ တူးဖော်ရရှိခဲ့တဲစေတီက သက်သေပင်ဖစ်တယ်။ ကချင်‌ေတွဝင်လာချိန်မှာ တချို့က ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ကြ တချို့က ကချင်တွေကိုကြိုဆိုပြီး နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာအတူနေခဲ့ရာ သူတို့က ရှမ်းအရှေ့ပိုင်းနဲ ရှမ်းတောင်ပိုင်းသို့ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သူတို့နယ်ကနေစွန့်ခွာသွားခဲ့ကြတယ်။အထူးသဖြင့် ကချင်တွေကို စစ်ရှုံးပြီး တိမ်းရှောင်သွားခဲ့ကြတာများတယ်။ဒီလိုနဲ ကချင်တွေ‌လည်း ဒီနယ်၊ဒီမြေမှာ အခြေတည်နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး တခါတလည် ဒူဝါအချင်းချင်းတိုက်ခဲ့ကြ ၊တခါတလည်ရှမ်းစော်ဘွား‌တွေ သူတို့အချင်းချင်းထီးနန်းလုကြပြီး ကချင်နဲရင်းနှီးသူတွေကချင်ဒူဝါများကို စစ်ကူတောင်းလို့သွားတိုက်ပေးခဲ့ရတဲ့ချိန်လည်းရှိ၏။

ဗမာနဲတရုတ်မန်ချုးတို့ရဲ ၁၇ကြာတိုက်ပွဲတွေမှာလည်း ရှမ်းစော်ဘွားအတော်များများကိုကယ်ခဲ့တယ်။ရှမ်းစော်ဘွားကြောင့် ကချင်ဒူဝါများ ဒူဝါအရိုက်အရာဆုံးရှုံးခဲ့ရတာလည်းရှိတယ်။အထူးသဖြင့် နယ်ချဲ့Engတွေဝင်လာချိန် သိန်နီစော်ဘွား ခွန်းစန်တွန်းဟန်(Hkun Sang Tung Hang)ကြောင့် မန်းဟန်ဒူဝါ(MangHang Duwa)အသက်ပါဆုံးရှုံးခဲ့ရတဲအပြင် မျိုးရိုးစဉ်ဆက် ဒူဝါအရိုက်အရာဆက်ခံနိုင်ခွင့်ပါဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။‌သိန်နီစော်ဘွား ခွန်းစန်တွန်းဟန်အကြောင်းနဲနဲရေးပါမယ်။သိန်နီစော်ဘွားကြီး ခွန်စန်ဟိုင်(Hkun Sang Hai)ခေတ်။စော်ဘွားကြီးမှာ သားတျောက်နဲသမီး၂ယောက်ထွန်းကားခဲ့တယ်။ ခွန်စန်တွန်းဟန်က တန်ယန်(Tang-yun)ခေါ ဝ ရွာက ဝလူမျိုးတျောက်ဖစ်တယ်။ငယ်စဉ်ရှမ်းဘုန်းကြီးကျောင်းမှာစာသင်ခဲ့လို့ 'Sang'ဆိုတဲနာမည်ရခဲ့တယ်။ကျောင်းကထွက်ပြီးနွားပြန်ကျောင်းခဲ့တယ်။နွားကိုကျွေးဖို့ ဆားတွေလိုက်တောင်းစု၊ နွားကိုဆားကျွေးလို့ သူကျောင်းတဲ့နွား‌တွေက လူနဲအရမ်းနှီးခဲ့လို ရှမ်းလို 'Sawng Yawn Gi/စောင်ယောင်ဂီ' (ဆားတောင်းတဲ့ကိုရင်လေး) ဆိုတဲ့နာမည်နဲကြီးပြင်းခဲ့တယ်။ဒါမဲ့ သူ့ ဝ နာမည်အရင်းကို ခုထိဘယ်သူမှမသိကြတေးဘူး။အဲချိန်တုန်းကအရမ်းအရေးပါတဲ သိုင်းပညာတက်တဲအပြင် ခြေမြန်လက်မြန်သွတ်လတ်ပြီး လူတွေနဲဆက်ဆံရေးကောင်းတဲတွက် စော်ဘွားကြီးက သူ့ရဲလက်ရုံးတော်အဖစ်အသုံးပြုရာ စော်ဘွားကြီးရဲ သမီးနဲချစ်ကြိုက်လို့ စော်ဘွားကသမီးကိုပါ လက်ထပ်ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားကြီး ဆုံးသွားတော့ သားတော် Soa Sa Daw(စောစာဒေါ)က အဖအရာ ထီးနန်းဆက်ခံခဲ့တယ်။နယ်ချဲ့Engတွေဝင်လာတော့ တခြားစော်ဘွားတွေလို စစ်မတိုက်ဘဲ ကြိုဖို့ စီပေါနယ်ကိုဆင်းသွားခဲ့ပြီး မေမြို့အထက် Wak-Wang/ (Wet-Wun)မှာEngကိုယ်စားလှယ်တွေနဲသွားဆုံ‌ေတွ့ခဲ့သည်။Engတွေက ဝမ်းသာကြိုဆိုပြီး အလံတခုနဲမောင်းတခု လက်ဆောင်ပါးလိုက်တဲ့အပြင် သူတို့ဝင်လာရင် လားရှိုးမှာလာကြို့ဖို့ စော်ဘွားကို မှာကြားလိုက်ကြတယ်။စော်ဘွားက သိန်နီဘက်တိုက်ရိုက်မပြန်ဘဲ စီပေါရဲအနောက်ဘက်ကနေ နယ်လှည့်ရင်း ကချင်နဲပလောင်လူကြီးတချို့ကိုလည်းခေါပြီး ကာလိုင်မှာလာနားနေတယ်။စော်ဘွားက သူသိန်နီသို့အဆင်းမှာလာကြိုကြဖို့ သိန်နီဘက်လူတချို့လွတ်ပြီး မှာကြားခဲ့တယ်။သူ့ယောက်ဖ ခွန်စန်တွန်းဟန်က ထီးနန်းလိုချင်လို့ Engစီသွားပြီး ခဗျားတို့ရှာနေတဲ မင်းတုန်းရဲသား မင်းသား(Mangsa)ဟာ သိန်နီဘက်ဆင်းလာတော့မယ်ဆိုပြီး သွေး သွားထိုးခဲ့တယ်။အဲချိန် Engတွေက သိန်နီအဆင်းလမ်းမှာအသင့်လာစောင့် နေခဲ့ကြတယ်။ စော်ဘွားကြီးနဲသူ့အဖွဲ့ သိန်နီဆင်းလာခဲ့ပြီး သိန်နီအထက် စိုင်ခေါ(Sai Hkaw)ရွာမှာလာနားနေချိန် eng‌ေတွက မင်းသား/(Mangsa)အဖွဲ့ထင်၍ပစ်ခတ်လိုက်ရာ စော်ဘွားနဲ့တကွ အပေါင်းအပါတော်တော်များများကျဆုံးခဲ့ကြတယ်။ဒီလိုနဲ ၁၈၇၉မှာခွန်စန်တွန်းဟန်က သူလိုချင်ခဲ့တဲ့စော်ဘွားအရိုက်အရာကိုရယူနိုင်ခဲ့တယ်။ကချင်Manlun ဒူဝါခွန်ဂွိုင်(Hkun Goi) နဲပြသနာတချို့တက်ခဲ့ကြပြီး ဒူဝါက နားတီးဒူဝါဇခုန်ဂွမ်ဂျား(Gumja) ကိုစစ်ကူတောင်းပြီး ၁၈၉၂.၁၂.၁၂ရက်မှာ သိန်နီမြို့ကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်လိုက်ခဲ့ကြတာလည်းရှိခဲ့တယ်။ ၎င်းရဲသား စော်ဘွားSoa Hman Hpa ဟာ ကချင်တွေကိုသိန်နီ‌နယ်ပေးအပ်ကြောင်းလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သူမို့ ဤသိန်နီသမိုင်းအချို့ကိုရေးခြင်းဖစ်၏။

နောက် Kodawng(ကိုးတောင်) Kachin Sub-sate နယ်ဘက် ကိုကချင်တွေ AD-၁၅၀၀ကျော် ကနေ စတင်ရောက်ရှိခဲ့တယ်။ရောက်ရှိချိန်မှာ ရှမ်းနဲပလောင်လူမျိုးတွေ အနည်းငယ်ရှိနှင့်နေခဲ့ပြီ။ရှမ်းတွေဟာ မြေပြန့်ဘက်အနေများကြပြီး လယ်ယာထွန်ယက်စိုက်ပျိုးတက်တဲ့လူမျိုးဖစ်ကြတယ်။ဒါကြောင့် တောင်ထူထပ်လှတဲ ဒီ‌ကိုးတောင်နယ်မှာ ရှမ်း‌တွေ ထပ်‌ ‌‌ေတာင်မြင့်မှာ‌‌ နေတက်ကျ‌တဲ့ ကချင်နဲပလောင်လူမျိုးပိုများကြောင့် Gazetteer of Upper Burma မှာဖတ်ရှု့ရတယ်။ရှမ်းဟာ ၂၀%လောက်သာရှိပြီး ပလောင်နဲကချင်ပေါင်း၈၀%ကျော်လောက်ရှိကာ ကချင်ပင်အနည်းငယ်ပိုများကြောင့်ဖတ်ရှုရတယ်။ထိုနယ်ကို နောက်ပိုင်းမှ ရောက်လာဖူးတော မြန်မာလူမျိုးတွေက တောင်တွေကိုရည်တွက်ပြီး ကိုးတောင်၊ခြောက်တောင်၊ငါးတောင် ဆိုပြီးရည်တွက်အမည်မှည့်သွားခဲ့ကြရာကနေ ထို‌သို့အမည်တွင်သွားခြင်းဖစ်တယ်။ကိုးတောင်၊Tawngpeng(လွိုင်လုံး)၊ငါးတောင်၊‌ခြောက်တောင်၊ မုံးလုံ၊‌ တောင်ပိန်း၊ကျိုင်းတုံ စသဖြင့် စတဲ့ဒေသကိုကချင်တွေများလာရခြင်းက မကြေစစ်များဆင်းတိုက်ရင်း စစ်နိုင်ပြီး နေကျန်ရစ်ခဲ့သူတွေ များသည်။ထိုထဲက ကချင်ပြည် ဗန်းမော်နယ်ဘက်မှ စီးပွားရှာဆင်းလာတဲ့ ဒူဝါ၃ဦးကို ပလောင်လူမျိုးများကခြောင်းမြောင်းသတ်ဖြတ်ပေးမိသဖြင့် ဒူဝါ‌လခွမ်လဖိုင်ကျင်းလ(Chyen La) ရဲ့ဇနီး မဂျီဂွန်နန်(Gung Nang)ကဦးဆောင်ပြီး ဒူဝါ၂၆ဦးနဲ ရပ်ရွာလူကြီး/ဝါကြီး(၂၈)တို့ဖြင့် စစ်ချီကာ တိုက်ခဲ့တဲ့စစ်ပွဲဟာ အထင်ရှားဆုံးဖစ်တယ်။

ပလောင်လူကြီးတွေသူတို့မှားခဲ့ကြောင်းဝန်ခံပြီး အသင်တို့၏စစ်ချီတိုက်ပွဲဟာ ခိုမုံးကနေမကျော်ပါနဲတော ၊ထိုဆုံးပါးသွားခဲ့တဲ့ ဒူဝါ၃ဦး၏လျှော်ကြေးအဖစ် ဒီ လွိုင်လုံးနယ်က ကြိုက်တဲ့နေရာမှာ သို့မဟုတ် ဒီ ခိုမုံးရွာမှာဖစ်ဖစ် မင်းတို့ ရွာထိပ်မှာနေရင် ငါတို့ရွာအောက်ပိုင်းမှာ၊မင်းတို့ရွာအောက်ပိုင်းမှာနေရင် ငါတို့ရွာထိပ်မှာ အတူပေါင်းနေထိုင်ကြရအောင်ဆိုပြီး လက်ဆောင်တွေနဲ လာရောက်တောင်းပန်‌ တောင်းဆိုလို့ ခိုမုံးရွာအောက်ပိုင်းမှာ ကချင်ရွာတည်ခဲ့ကြတာက စစ်အောင်နိုင်မှုရဲ သက်သေတခုနဲ အထင်ရှားဆုံးစစ်ပွဲမှတခုလည်းဖစ်ခဲ့သည်။နောက်ပိုင်း ဆွေမျိုးများ အတူနေဖို့လိုက်ဆင်းလာကြရာမှ များပြားလာခဲ့သည်။ဒူဝါ၏ဇနီးဟာ မိန်းမသားဖစ်သော်လည်း ယောကျာ်းများလို နှလုံးစွမ်းရည်၊လက်ရုံးရည် တို့နဲ့ပြည့်စုံမှုကြောင့် ရှမ်းစကားမှ ရိုသေစွာဖြင့် သူမကို ဖာနန်(Hpa Nang) /ဒူဝါဇနီး(Du Jan)ဟု အမည်မှည့်ခဲ့ကြလို့ သမိုင်းမှာ လောခွမ်ဖာနန်(Lawhkum Hpa Nang)ဆိုပြီး အမည်တွင်ကျန်ရစ်ခဲ့‌တဲ့ တဦးတည်းသော အမျိုးသမီးစစ်အောင်နိုင်သူဖစ်ခဲ့တယ်။တခြား အကြောင်းအရာ‌တွေကြောင့် စစ်ပွဲ တွေမြောက်များစွာရှိခဲ့ပြီး ကချင်များကို နယ်မြေအပိုင်ပေးခဲ့သည်အထိရှိခဲ့တယ်။ထို့တူ ထိုနယ်ကို ရောက်ရှိလာတဲ တရုတ်မန်ချူး၊ဗမာ၊အိဂလိပ်၊ဂျပန် စသဖြင့် ဝင်လာသမျှရန်ကိုလည်း ဒူဝါများစုပေါင်းတိုက်ထုတ်၊တိုက်ခဲ့ကြသည့်သမိုင်းတွေ များပြားလှတယ်။ ထိုမြေ ထိုနယ်အတွက် အသက်၊သွေး၊ချွေး တွေမြောက်များစွာပေးခဲ့ကြတယ်။ နယ်ချဲ့Eng တွေ ဝင်လာချိန် အများပိုင်း ဘယ်ရှမ်း၊ပလောက်မှ ခုခံမတိုက်ခဲ့ကြတာကို G.J.Scott ရေးတဲ Scott of Shanhills မှာဖတ်ရှု့ရသည်။သို့မဲ့ ကချင်တွေဟာ ကိုယ့်အုပ်ချုပ်နယ်မြေထဲဝင်လာတာနဲ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြတယ်။အရင်ဦးဆုံး Kodawng(ကိုးတောင်နယ်မှာစတိုက်ခဲ့ကြသည်။ Eng တွေက မန်းလေးကို သိမ်းပိုက်အပြီးမှာတောင်တန်းဒေသစီ စစ်ဆက်ချီဖို့ပြင်နေကြတယ်။မဝင်ခင် Eng‌‌ေတွက စော်ဘွားအားလုံးကို ငါတို့ရဲအုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာနေရင် မင်းတို့ရဲ စော်ဘွားအရိုက်အရာကိုမထိပေးတဲ့အပြင် လက်ဆောင်ပါပေးပါမည်ဆိုပြီး အရင်အကြောင်းကြားခဲ့တယ်။၁၈၈၇ဇန်နဝါရီမှာ ညောင်ရွှေဘက်ရောက်လာခဲ့ကြတယ်။ညောင်ရွှစော်ဘွား စောအုံ(Saw Ung)က ရွှေထီးဆောင်း၊ဆင်ဆီးပြီး ဗောရတစ်စေတီ(Bawritit)မှာ အညံခံ လက်မြောက်အရှုံးပေးခဲ့တယ်။၎င်းက ရှမ်းစော်အားလုံးမှာ ပထမဦးဆုံး အညံ့ခံခဲတဲ့ စော်ဘွားကြီးဖစ်တယ်။နောက်ပိုင်းမှ စီပေါ၊မုံးနိုင်(Mongnai)စော်ဘွား‌တွေ ဖစ်သည်။အဲ့နောက်မှ အထက်ပိုင်းကိုတဖြည်းဖြည်း တိုးလာလာခဲ့ကြတယ်။ကျယ်ဝန်းလှတဲ ရှမ်းတောင်ကို အလွယ်တကူရရှိခဲ့သော်လည်း ရှမ်းမြောက်အထက်ပိုင်းကိုရောက်လာတဲ့အခါ သူတို့ရဲ လက်တဆုတ်စာသာရှိ‌တဲ့ ကချင်တွေ ခုခံတိုက်ခဲ့တာက ‌ဖျောက်မပြစ်နိုင်တဲ သမိုင်း‌တွေဖစ်တယ် ။ရှုံးခဲ့ပယ်မယ့် တက်နိုင်သမျှအနိုင်မခံ၊အရှုံးမပေး၊မတရားမှုကို ခေါင်းငုံ့မခံတဲ့ လူမျိုးဖစ်တာကို သက်သေထူနိုင်ခဲ့တဲ တိုက်ပွဲလည်းဖစ်တယ်။မန်ဟန်ဒူဝါနော်ဆိုင်း နဲတိုက်ခဲ့တဲ့တိုက်ပွဲက Engတွေ အထိအနာဆုံးနဲ ကချင်တွေရဲ လက်ရုံးရည်ကို ကောင်းစွာ မျှည်းခဲ့ရတဲတိုက်ပွဲကြီးပါဘဲ။ ကိုလိုနီခေတ်ရောက်တော့ ပထမ ကဘာစစ် မက်ဆိုပိုတေးနီးယားမှာ ကချင်စစ်သူရဲတွေရဲ‌အစွမ်းကြောင့် အောင်ပွဲရခဲ့တဲEngတွေက ကိုးတောင်နယ်ဘက်မှာ ကချင်တွေစာသင်နိုင်‌ေအာင်ကျောင်းတွေပါ ဆောက်ပေးလာခဲ့ကြတယ်။ကချင်ပြည်ဗန်းမော်ခရိုင် စိန်လုံကဘားမှာက စစ်နိုင်မနောပွဲပါကျင်းပခဲ့ကြတယ်။ဒုကဘာစစ်1941၊ဒီဇင်ဘာမှာ ဖွဲခဲ့တဲ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်တဲ BIA တပ်နဲ ဂျပန်စစ်ဗိုလ် Col.suzukiတို့ဟာ မြန်မာပြည်ထဲစစ်ကြောင်း၂ကြောင်းဖွင့်ပြီးဝင်လာခဲ့ကြပြန်တယ်။Engတွေ ဥရောပဘက်မှာ စစ်အင်အားဖြည့်နေရတော့ အရှေ့တောင်အာရှဘက် အကုန်နီးပါး‌ လောက်လတ်လွတ်ခဲ့ရတယ်၊အဲ့ထဲမှာ မြန်မာအပါအဝင်တခုဖစ်တယ်။ဖိလိပိုင်က ဗိုလ်ချုပ် မက်အာသာတို့ ဩစတီးလျဘက်ပြေးခဲ့ရသလို မြန်မာက Joseph Stilwell(တရုတ်ကိုစစ်လက်နက်ထောက်ပံ့ဖို့ လီဒိုလမ်း‌ဖောက်လုပ်ခဲ့သူ)တို့ Wingate(Wundawk)များတို့ စသဖြင့် စသူတို့လည်း အိဒိယ ဘက်နောက်ဆုတ်သွားခဲ့ကြရတယ်။ဂျပန်တွေမြန်မာကို သိမ်းပိုက်ရခြင်းက အရှေ့ဘက်ကနေသူတို့စစ်မျက်နှာဖွင့်ထားတဲ့တရုတ်ကို Engတွေက ယခုပြည်ထောင်စုလမ်းမ(Burma Road)ကနေ စစ်လက်နက်ထောက်ပံ့ပေးနေတာကို ရပ်တန့်‌နိုင်အောင်ဘဲ။ ‌နယ်ခံဖစ်တဲ BIAတွေ ဦးဆောင်‌ခဲ့ကြ‌ တော့မြန်မာကိုသိမ်းရာမှာ ပိုလို့တောင်မြန်ဆန်ခဲ့ပြီး ၆လအတွင်း တနိုင်ငံလုံးကိုသိမ်းနိုင်ခဲ့ကြတယ်။ရှင်တိုဗုဒ ကို ကိုးကွယ်ကြတဲ့ဂျပန်‌တွေဟာ ဗုဒဘာဘာဝင်ဖစ်တဲ ရှမ်း၊ပ‌လောင်တို့ထက် ဘာသာမတူ,ပိုခြားနားတဲ့ကချင်တွေကို Eng‌ေတွရဲ့လူအဖစ်စွတ်စွဲ ၊ခရစ်ယာန်ပြောင်းစ ကချင်တွေကိုရက်ဆက်ကြမ်းကြုတ်စွာနှိမ်နှင်းခဲ့ကြတယ်။ဒါကြောင့် ကချင်တွေက သွေးမကြေ ပြန်တိုက်ချင်တဲ့ စိတ်အပြည့်ရှိနေခဲ့ကြတယ်။မကြာခင်ဘဲ Eng တွေကဂျပန်ကိုပြန်တိုက်ထုတ်ဖို့ ၁၉၄၃,Nov ကနေစပြီး နာဂတောင်ဘက်ကနေပြန်လည်လုပ်ရှားလာကြတယ်။၁၉၄၃နှောင်းပိုင်း ကချင်ရိန်းဂျား ၁၀၁တပ်မ တွေလည်း စစ်တိုက်ဖို့ စစ်စခန်းကိုကချင်ပြည်နယ်မှာ ၆ခုနေရာယူလာကြတယ်။မလိခမြစ်ရဲ အရှေ့ဘက်၃ခု၊‌အနောက်ဘက်၃ခုစီ နေရာယူပြင်ဆင်ခဲ့ကြတယ်။မြစ်ကြီးနားကို ၁၉၄၄ ဇွန်၊ဇွန်လိုင်လ မှာ ထိုးစစ်ပွဲကြီးဆင်နွဲပြီး ၇၈ရက်အတွင်းမှာ အောင်နိုင်ခဲ့တယ်။အဲ့ချိန်မှာ ကချင် သီးသန့်စစ်သည်အင်အား ၁၂၀၀၀ကျော်ရှိခဲ့ပြီ။၁၉၄၄ စိန်လုံ မှာ ကချင်ရိန်းဂျား တပ်ရင်း၅ခုပြန်ဖွင့်ခဲ့ကြပြန်တယ်။အဲတာက ၁-G.Battalion,Gauri ,

2-S.Bn,Sinlum ,

3-L.Bn,Loije,

4-N.Bn,Nbapa,

5-S.Bn,Shawa စတာ‌တွေ ဖစ်သည်။ထိုထဲကမှ ရှမ်းပြည်ဘက်စစ်လာကူတိုက်တဲထဲမှာ 3-Loije Bn ပဲ မပါခဲ့။ကျန်တပ်ရင်း၄ခုနဲအတူ ရှမ်းမြောက်က ကချင်တပ်သားတွေနဲပေါင်းပြီး ဂျပန်ကို အပြတ်တိုက်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ရှမ်း‌မြောက်ကချင်တွေ ဂျပန်ကိုတိုက်ချိန်မှာ Engစစ်တပ်မှာပါသူကဝင်ပါ၊ကချင်ရိန်းဂျားမှာပါသူကပါ၊သီးသန့်စစ်တပ်အဖစ်ဖွဲပြီး တိုက်သူကတိုက် စသဖြင့် အင်တိုက်၊အားတိုက်ပါဝင်ခဲ့ကြတယ်။ သွေးဆူနေတဲ့ ကချင်တွေကို လက်နက်သာတပ်ဆင်ပေးလိုက်သလိုဖစ်ပြီး Engစစ်သားအနည်းအကျဉ်းပဲ ဝင်တိုက်ခဲ့ရတယ်။သို့နဲ ၁၉၄၅.၃.၂၃ရက်နေ့ ကွတ်ခိုင်မှာ ဂျပန်စစ်အောင်နိုင်မနောပွဲကြီးကို ၃ရက်ဆက်တိုက် ကျင်းပတဲ့အပြင်၊ မန်တုံမှာလည်း ၁၉၄၅.၃.၂၃ မှ ထိုနည်းတူ စစ်အောင်နိုင်မနောပွဲကြီးကျင်းပနိုင်ခဲ့ကြတယ်။အဲတာေတွကြောင့် ဒီမြေ ဒီနယ် မှာ ဝင်လာသမျှရန်ကို ကချင်တွေခေတ်အဆက်ဆက်‌ အသက်၊ သွေး ၊ချွေး တွေပေးဆပ်ခဲ့ကြတဲအတွက် ဒီနယ်မြေကို တရားဝင်ရရှိခွင့်ရရမယ်ဆိုပြီး ကချင်ခေါင်းဆောင်တွေ ဆုံးဖြတ်လာခဲ့ကြတယ်။

အဲ့ကြောင့် အိဒိယ ကိုပြန်တော့မယ့် ဗိုလ်ကွမ်ဂျေတောင်(Du Kumje Tawng)၊ဒူဝါအင်ခွမ်‌ဇော်ဆိုင်း(Nhkum Zauseng)၊ဒူဝါရှန်းလွမ်(Shan Lum) တို့ ကို ကချင်တွေရဲ ပေးဆပ်မှုအတွက် အခွင့်အရေး ရရှိလိုပြီဖစ်ကြောင်း Eng‌ေတွစီသွားတင်ပြပေးဖို့ မှာကြားခဲ့ကြတယ်။ဒါ့ပြင် (Mungmyit Sinli Du,Salang Komiti) မိုးမိတ်ဆင်လီ ဒူဝါ လူကြီး ကော်မတီ တခုဖွဲ့ပြီး အကြိမ်ကြိမ်ဆွေးနွေးခဲ့ကြကာ ကချင်လူမျိုးတွေ အနေများတဲ့ (Mungmyit Sinli, Kodawng,Loilung hte Tawngpeng) မိုးမိတ်ဆင်လီနယ်၊လွိုင်လုံးနဲတောင်ပိန်း နယ်တွေကို စုပြီး ကချင်ပြည် (State)လုပ်ပေးဖို့ CASB(Civil Affair Service Burma)ထံ တင်ပြတောင်းဆိုခဲ့ကြတယ်။ထိုထဲမှာတင်ပြသူ အဖစ် ဒူဝါ၂၅ ဦးလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြတယ်။အဲ့နောက်တဖန် ၁၉၄၅.၆.၁ရက်မှာ ဒူဝါ၄၉ဦးနဲအတူ ရဲဌာနအုပ် (Balik Du Galau La)ဂလောင်လ စုစုပေါင်း ၅၀ဦးရဲ လတ်မှတ်ပါ တောင်းဆိုစာကို တခါထပ်မံပို့ခဲ့ကြတယ်။ရှမ်းမြောက်ကချင်တွေရဲ ကချင်ပြည်ဖစ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကို အစိုးရဝန်ထမ်းနဲအများပြည်သူတို့လည်းအင်တိုက်အားတိုက်ဝိုင်းဝန်းကူညီခဲ့ကြတယ်။ထိုထဲမှာ မြို့အုပ်လရှီတူလွမ်၊တောင်အုပ်မရန်ဇော်လ၊တောင်အုပ်ဇော်ဆိုင်း၊စာရေးဂွမ်ဂျာလ၊မြို့အုပ်လရှီတန်ဂွမ်တို့လည်းအထူးကြိုးပမ်းကူခဲ့ကြသူ‌တွေ ဖစ်သည်။၁၉၄၆.၁.၁၆၊မြစ်ကြီးနားမှာကျင်းပတဲဂျပန်စစ်အောင်နိုင်မနောပွဲကြီးကိုဝင်ဆင်နွဲဖို့လာခဲ့တဲGovernor Sir Dorman Smith ထံကိုလည်း ထိုနည်းတူ ကချင်ပြည်သတ်မှတ်ပေးဖို့ တင်ပြကြတယ်။ဒါမဲ့ အံချိန်က တောင်တန်းဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဗိုလ်Mr.Stevenson က ကွတ်ခိုင်ရောက်လာပြီးပြောတာက "ရှမ်းပြည်ကကချင်တွေ ပြည်နယ်တောင်းရင် ကချင်ပြည်နယ်က မြစ်ကြီးနားနဲဗန်းမော်မြေပြန့်ဒေသဟာ ကချင်ပြည်မှာမပါဘဲဖစ်သွားမှာစိုးရိမ်တယ်" ဆိုပြီး အငြင်းပွားနေတဲ့ အကြောင်းခြင်းရာကို ရှင်းပြခဲ့တယ်။အဲ့ချိန်ဟာ

မြစ်ကြီးနဲဗန်းမော် ကို ဗမာပြည်ထဲထည့်ရမယ်ဆိုတဲ အငြင်းပွားမှုရှိခဲ့တယ်။အကြောင်းရင်းကမြစ်ကြီးနားနဲဗန်းမော်ဟာ " ၁၉၃၅မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအက်ဥပဒေပေအောက်က အစီအစဉ်ပါရှိသောဧရိယာများ " ဖစ်နေတဲ့တွက်ဖစ်တယ်။ ဒါကြောင့်ရှမ်းပြည်က ကချင်တွေ ကချင်ပြည်ဖစ်ဖို့အရေး ကြိုးပမ်းမှုဟာ ရင်နာစွာရပ်ဆိုင်းခဲ့ရတယ်။ပြောရမယ်ဆိုရင် မြစ်ကြီးနားနဲဗန်းမော် ကို ရှမ်းပြည်က ကချင်ပြည်နယ်အဖစ်သတ်မှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုထားတဲနယ်မြေနဲ လဲလှယ်လိုက်တဲ သဘောဆောင်သွားတယ်။ဒါတောင် ဖဆပလ တွေက မြစ်ကြီးနားနဲဗန်းမော်ကို ‌ဗမာထဲထည့်ဖို့ကြိုးပမ်းလာတေးလို့ မြစ်ကြီးနားမှာ ကချင်စစ်သည်တော်တွေ ဆန်ဒပြလိုက်မှ အတော်ငြိမ်သွားခဲ့တယ်။ပြည်နယ်အဖစ်မရခဲ့ပယ်မယ့် ကချင်ခေါင်းဆောင်တွေဟာ ရနိုင်သမျှအခွင့်အရေးရအောင်ကြိုးပမ်းကြတယ်။

ဒါကြောင့် ၁၉၄၅.၇.၄ရက်နေ့မှာ အစည်းအဝေးတကြိမ်ပြန်လုပ်ပြီး ကချင်တွေ ရှမ်းစော်ဘွားတွေရဲ အုပ်ချုက်မှု‌ေအာက်မှာမရှိဖို့ ထပ်မံဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး ၁၉၄၅.၇.၁၃မှာတော သိန်နီစော်ဘွား Soa Hman Hpa ထံစာသွားတင်ပြခဲ့ကြတယ်။သွားတင်ပြ‌ဆွေးနွေးခဲ့သူများကသော

၁-ဒူဝါခွန်ဖုန်း(ဒူဝါအားလုံးကိုယ်စား)၊

၂-ဒူဝါဇော်လီ(ပြည်သူအားလုံးကိုယ်စား)၊

၃-ဆရာကြီး Ebyu(ကျောင်းအားလုံးကိုယ်စား)၊

၄-တောင်အုပ်ဇော်လ(တောင်အုပ်အားလုံးကိုယ်စား)၊

၅-မြို့အုပ်တူလွမ်(မြို့အုပ်အားလုံးကိုယ်စား)၊

၆-ဆူဗေဒါ ခန်းဒါနော်(ကချင်စစ်သားအားလုံးကိုယ်စား) တို့ဖစ်တယ်။ သိန်နီဘက်ဆင်းပြီး စော်ဘွားကြီးစီမှာ ကချင်တွေ စော်ဘွားရဲအုပ်ချုပ်မှုနဲမသက်ဆိုင်စေဖို့ ၊အုပ်ချုပ်မှုကနေ ခွဲထွက်ဖို့ဆွေးနွေးခဲ့ကြရာမှာ စော်ဘွားကြီးလည်း လက်ခံပြီး စာချုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့်ကချင်ဘက်က စာချုပ်မှာ ကချင်ကိုယ်စားလှယ်အဖစ်လက်မှတ်တက်ထိုးသူတွေကသော

၁-ဒူဝါလဖိုင်ခွန်ဆိုင်း၊

၂-ဒူဝါမရန်ခွန်ဆိုင်း၊

၃-ဆရာဇိန်ဟန်လခန်၊

၄-ဒူဝါမရန်နော်ဆိုင်းနဲ ရှမ်းဘက်က

၁-စော်ဘွားကြီး စောဟမ်ဖ(Soa Hman Hpa)၊

၂-Sao Man Hpa(အိမ်ရှေ့စံ)စော်ဘွားကြီး၏ညီနှင့်

၃- အမတ်ချုပ် ခွန်ဥမ်းကြာ(Hkun Ohn Kya)

တို့နဲ့ သမိုင်းဝင် နယ်မြေလွဲပြောင်းစာချုပ်ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့ကြတည်။အောက်ပါပုံပါ စာချုပ်ဖစ်သည်(၁)။စာချုပ်ချုပ်ပြီးနောက် ၁၉၄၇.၁၂.၉ရက်နေ့မှာ KutKai Kachin Sub-State ကိုသတ်မှတ်ဖွင့်လစ်နိုင်ခဲ့ကြတယ်။သို့မယ့် ရှမ်းနဲ နယ်မြေခွဲဝေသတ်မှတ်ရာမှာ စာချုပ်သီးသန့် မချုပ်တော့ဘဲ အရင်ရှမ်းစော်ဘွားနဲကချင်ဒူဝါတွေ အစဉ်သတ်မှတ်ကျင့်သုံးလာခဲ့တဲ့ //-"တောမီးလောင်ရာဒေကဟာကချင်တွေရဲမြေ၊ရေတိမ်သောမြေပြန့်ဟာရှမ်းရဲမြေ" ၊(Sharaw wan hkru ai bum pa yawng gaw Jinghpaw ni a rai nna ,Hka ing ai pa layang yawng gaw Sam ni a rai na ), “ Hpai lam dilau diyu Hkang - Nam ying dilau diyu Tai”// ဆိုပြီး Sub-State ကိုခိုင်မာစွာတည်ဆောက်ထားခဲ့ကြတယ်။ကချင်ဒူဝါအုပ်ချုပ်နယ်မြေ တိုက်နယ်/Nebyeng Du Ginwang ၆၆နယ်ရှိခဲ့တယ်။ဤသို့နဲ့ KutKai Kachin Sub-State နယ်ကို ကချင်ဒူဝါ‌တွေ အစွမ်းကုန် ကာကွယ်ကြိုးစားတည်‌ဆောက် ခဲ့ကြတယ်။လွတ်လပ်ရေးရပြီးတဲ့နောက်မှာလည်း လွတ်တော်အမတ်အဖစ် (၁၉၄၇-၅၂) မှာ ဝန်ကြီးလရှီးဂမ်/

(Lashi Gam)၊(၁၉၅၂-၅၈)မှာ ဝန်ကြီးဖုန်းချွေဇော်လ(Pungshwi ZauLa) တို့ လွတ်တော်အမတ်အဖစ်အသီးသီးထမ်းဆောင်ခဲ့ကြတယ်။၁၉၆၀မှာ အမတ်အဖစ် ဝန်ကြီး လုဒ်ဇိန်(Wunji Duwa LukZing)ထမ်းရွက်နေစဉ် ၁၉၆၂.၃.၂ရက် သောကြာနေ့ (၀၃:၀၀Am)ချိန် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းအာဏာသိမ်းပြီး တော်လှန်ရေးကောင်စီက ဦးနုနဲအတူ‌နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်တွေကိုဖမ်းဆီးရာမှာပါသွားခဲ့တယ်။

နောက်တခု Kodawng Kachin Sub-Stateက KutKai Kachin Sub-Stateဖွဲ့စည်းတာထက်အနည်းငယ်နောက်ကျခဲ့တယ်။ထူးခြားတာတခုက သူက Kodawng Kachin Hill Tracts ကနေ Kodawng Kachin Sub-Stateဖစ်လာ တာပါဘဲ။၁၈၉၀ ဇန်နဝါရီနှောင်းပိုင်းမှာ ကိုးတောင်ကိုသိမ်းနိုင်ခဲ့ကြတယ်။၁၉၁၆-၁၉ ပထမ ကဘာစစ်မှာ ကိုးတောင်နယ်ကကချင်တွေ မတ်ဆိုပိုတေးနီးယားမှာ ရဲရင့်စွာတိုက်လို့ အောင်ပွဲရရှိကြောင်းသိရတဲ့ Wundawk Camerion က မောလို(Molu)ရွာမှာ ကချင်တွေကိုခေါစုပြီး စစ်အောင်နိုင်မနောပွဲ ကချိန်မှာ Kodawng Kachin Hill Tractsဆိုပြီး သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပယ်မယ့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်နိုင်ဖို့ မကြိုးပမ်းနိုင်ခဲ့ဘူး။အဲချိန်မကစပြီး အဲ့နယ်ကိုအုပ်ချုပ်ဖို့ သီးသန့်Wundawk တျောက်ထားခဲ့ကြသည်။သီးသန့်ပြည်နည်တခုအဖစ်ထားတဲသဘောဖစ်တယ်။ဒုစစ်မှာ Eng တွေကို ဂျပန်‌ေတွမောင်းထုတ်ချိန် BIAနဲဂျပန်တွေ အဲနယ်ရှိကချင်တွေကိုလည်း ကြမ်းကြုတ်စွာနှိက်ဆက်ခဲ့ကြတယ်။ဂျပန်ကိုပြန်မောင်းထုတ်ဖို့ Eng‌တွေ လွတ်လိုက်တဲ

ကချင်စစ်ဗိုလ်၄ဦးဟာ ကိုးတောင်နယ်မှာ စစ်လာစုဆောင်းချိန်မှာ ၂ပတ်အတွင်း စစ်သား၁၆၀၀ကျော်စုဆောင်းနိုင်ခဲ့ကြတယ်။ကချင်ပြည်ကရောက်ရှိလာတဲ ကချင်ရိန်းဂျားနဲပေါင်းပြီး ဂျပန်ကို စီပေါ့၊ဆွမ်ဆိုင်(Sumsai)ထိ လိုက်တိုက်ထုတ်ခဲ့ကြတယ်။အဲ့ချိန်မှာ ကချင်‌ေခါင်း‌ေဆာင်‌ေတွ အစည်းဝေးလုပ်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်၃ခုချခဲ့ကြသည်။

၁-ဂျပန်ကိုတိုက်ထုတ်ပြီးလျင် စစ်နိုင်မနောပွဲကမည်။

၂-ကိုးတောင်ကိုကချင်အစိုးရဖွဲပြီးအုပ်ချုပ်မည်။၃-ကိုးတောင်အစိုးရကောင်စီဖွင့်မည်။ ထိုနည်းတူ ၁၉၄၅.၃.၂၃မှာ စစ်အောင်နိုင်မနောပွဲကခဲ့ကြတယ်။1945.10.18မှာ Kodawng Kachin Hill Tractsကနေ Kodawng Kachin Sub-Stateလို့ ပြောင်းခဲ့ကြတယ်။၁၉၄၆.၁.၁၆မှာပြန်ကျင်းပတဲ ဒုကြိမ်စစ်အောင်နိုင်မနောပွှဲမှာ လူထုကနေ ခေါင်းဆောင်တွေ Sub-Stateအဖစ်ပြောင်းထားတာကို အစိုးရဖွဲပြီး စအုပ်ချုပ်သွားဖို့ ခေါင်းဆောင်ကိုရွေးချယ်တင်မြောက်ခဲ့ကြသည်။ထိုမှတရားဝင် ကိုးတောင်ကချင်အစိုးရဖွဲ့စည်းပြီးအုပ်ချုပ်လာခဲ့ရာမှာ ၁၉၅၇မှာ

တခါပိုပြီးခိုင်မှာတိကျအောင် ပြန်ဖွဲစည်းပြီး

မန်တုန်မှာမနောပွဲပါကျင်းပခဲ့ကြသည်။ကိုးတောင်နယ်မှာ ရွာပေါင်း-၁၇၉ရွာ၊တိုက်နယ်/Dek-up Ginwang ၁၆ခုခွဲပြီး Circle Head Man/

(တိုက်သူကြီး/မြို့စား)တွေကို ရွေးပြီး ၁၉၆၂အာဏာသိမ်းချိန်ထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ အာဏာသိမ်းချိန်ကနေ Sub-Stateအစိုးရပြုတ်သွားတာ ခုထိပြန်မဖွဲ့စည်းနိုင်တေးတာတွေ့ရတယ် ။

ဤ KutKai Kachin Sub-StateနဲKodawng Kachin Sub-Stateသမိုင်း‌ေတွကို ကချင်လူမျိုးသာမက ရှမ်းမြောက်ကလူတွေအားလုံးသိထားဖို့လိုတယ်။ဒေါက်တာ သန်းထွန်း၏အဆိုအရ" သမိုင်းဆိုတာ မအ အောင်သင်ရတာ "ဆိုသောစကားက အလွန်ပင်မှန်လှပါတယ်။ကချင်ဘိုးဘွားစဉ်ဆက်တွေ အုပ်ချုပ်လာခဲ့တဲ့ နယ်မြေကို ယခုအခါ တခြားလူမျိုးတွေဟာ ၎င်းတို့၏နယ်မြေ၊၎င်းတို့၏အုပ်ချုပ်နယ် အဖစ်သတ်မှတ်ပြီး တိုင်း/နိုင်ငံသဖွယ် ထူထောင်လာတာကို ကချင်တွေ အားလုံးတွေ့ရှိကြမှာပါ။ခုလည်း သမိုင်းကိုမဖော်၊ဒီလိုဘဲဆက်ငြိမ်နေရင် မိမိတို့ရဲနယ်မြေ‌ေတွဟာ တခြားသူတွေရဲ လက်ထဲမှာပါသွားပါလိမ့်တယ်။နောင်တချိန် နယ်မြေခွဲဝေ သတ်မှတ်လာချိန်မှာ ဒီသမိုင်း‌ေတွကိုမသိထားရင် ဘယ်လိုလုပ် မိမိနယ်မြေလို့ပြောနိုင်/သက်သေပြနိုင်မှာလဲ။ဒါ‌တွေကြောင်း ကြောင့် အားလုံးသိရှိနိုင်အောင် ဤသမိုင်းအကျဉ်းကိုဖော်ပြလိုက်လိုခြင်းဖစ်ပါတယ်။

စကားပြောဖြင့်ရေးသားထား/လူအမည်သီးခံပါ# ဗမာစကားလုံးနဲရေးရမလွယ်##

De- Hkungga ai Jinghpaw Wunpawng Myusha ni

**Chyurum ai Myusha ni e Ndai lamu ga ,ndai ginra ni gaw Anhte a jiwoi jiwa ni Sai, Shan,Nrut Nra hte gawgap tawn ai lamu ga re,Labau nchye da yang Hpatwat kaw Ginru Ginsa mat mat na tsang la ai.Labau nchye yang Amyu mat mat chye wa ai hpe myit dum ga law .Ndai lamu ga kaw na sha Dip da ai kaw na lawt lu hkra woi Ningshawng ai Hpushawng Hpuba ni pawpru ai lamu ga mung re.Madu myit rawng nga ga.Kanu Mungdan kaw nga ai ni mung Mungmyit Sinli gaw Anhte hte nseng ai,nlu tim hpa nra ai ngu hku nmyit la ga.Shanglawt lu hkra galo ra kaw ndai lamu ga ni mung lawm ai.Ta gindun let, ngangkang ai Mungmyit Sinli ginru ginsa lam yan hpe pai gagap sa wa ga law**!!

အားလုံးကိုလေးစား

By- SLNS

Julia LHp

teorodsSnp1m922cmim3h11hh2ffuh1gffhtut97090a7lg53416ug4gghi· 

#crd

##Kachin Sub-State History##

#ကချင်တွေဖတ်ဖစ်အောင်ဖတ်သွားကြပါ

Read more »

Philosophy,Makam, Academic, Theory, Theology

Makam gaw myit hte kraw rau seng ai hpe hpaji ga, philo ga ni hte gale kau nna academic de nmai gayin kau ai.

1. Academic gaw: 1. Philo - experience.

                          2. Sharin la ai, bai nmai hpyan shaleng hkra rai ra ai. Dai philo hpe lu hpyan jang manu ndan mat sai. Philo gaw ending de sa sai.

Yesu gaw makam hku sa nna, Bhudda gaw philo hku sa ai. Yesu tsun shaga ai hta philo ga nmu lu ai. Makam hku sa ai gaw ending nnga ai.

Makam hta: 1. Kraw

                  2. Myit

Makam gaw receive rai nna makam masham gaw duty re. Dai majaw makam masham gaw yawng hte ni kaw nnga ai. Nanhte a makam masham chyinghkrang tum daram ngu ai gaw, duty hte received hpe tsun ai.

Makam masham gaw amu-duty kaw she sa ai zawn duty gaw Masha kaw sha bai sa ai. Dai majaw makam masham ngu ai gaw Masha hpe tsun ai.

2. Theology gaw Karai masa ngu tim, shi gaw machye machyang she re. Myit re. Myit gaw strategy de sa ai, kraw nre.

Makam masham gaw Theory de sa ai. Theology gaw strategy de sa ai. Mungkan a matu strategy gaw tsaw htum re. Dai rai yang,,,

Theory hpa ta? 

Strategy hpa ta?

Theory gaw 2+2=4 re.

Strategy gaw  √16=4 re. Yu Maya hta jan nna lai mat wa ai. Matsaw ntsang ni gaw theory hku sa ai. 

Theology gaw strategy hku sa ai machye machyang re. Ndai strategy gaw arawng de sa nna ending nga ai. Theory gaw atsam de sa nna ending nnga ai.

Dai majaw Theology kung ai kaw atsam power npru ai. Arawng gan mala la ai ram sha re. Theory kung ai kaw power nga ai.

Dai majaw Mungga nga jang; tinang kam ai hku, chye ai hku, shadu ai hku, makau grup yin a ra ai/ hpyi ai hta hkan nna tinang shadu ai hku shaleng galai shai kau re ai baw nre. Mungga hkaw shingjawng ai baw nre zawn, janmau kaba lu ai ni grau chye ai baw mung nre. Shi gaw Theory hku sa ai kraw re. Dai kraw hta duty lawm nna received re.

Makam masham ngu ai mung shingjawng na lam nnga ai. Langai hte langai shingjawng ra ai de du jang, mungga gaw asak htum wa sai lachyum re.

Makam masham ngu ai duty and received hpe academic hte philo hku nmai sa ai zawn, degree jaw ai lam mung n manu la nga ai.

(Alik Matsun hpyan ai wa hta hkringdat ai lo).

Vol.5, January 2024

JHZ Makam Shanan

Read more »