Dr. Galau Sau Bawm
Pastor and General Secretary of Waing Maw Kachin Baptist Church
Dr. Galau Sau Bawm
Pastor and General Secretary of Waing Maw Kachin Baptist Church
(Christanity, Kachin Culture & Theology)
ginru ginsa hktat wa ai hte anhte gaw atsawm akawm re na hkungran la ai, Moi prat gaw kumbang hta shalai la ai. Rai timung n nan e hpyi ai shaloi jaw ya ri n'htu ngu hpe lu na matu hpaga, n lu nsu ni gaw hpaga 8, lu ai nga pyaw ni gaw hpaga 10, hpaga 12, 16 nga na bang ai lam hpe anhte galaw ai. Rai timung dai e num hpaga ndai jaw ya ri nhtu lu n amatu hpaga bang ai hte maren dai ri nawng kaw , ri nawng htu nawng ndai kaw shakap nna singkung hte hkang ai lam ni anhte galaw ai. Dai ning re majaw dai shakap na shaman ai ga mung anhte tsun ai.
Shaman ai ga hta ndai zawn ngu na tsun ai lam ni nga ai. E dai ni na mali kaja ning htoi singhka kaba ai shani ndai Maran Kaw hpe Nhkum Tu Yau hpe jaw sai. Ya sai nga ai hte maren shaman ga ni hte mayu ni kaw n'na shaman madan,madan ya dat ai law. Hpan wa ningsang chye wa ningchyng Karai Kasang ngu ai nga ai da. E Jiwoi Jiwa ni a prat kaw n'na a hkai lang ai e Jinghpaw Wunpawng chyu rum amyu sha ni a shaman ya dat ai ga. Ya mung matut manoi hkai lang nga ga ai. Hpung jinghkang n tsang mayat maya gumja gumhpra di nga ga. Di u ga. Mali Hku hpung nu majoi shing ra bum kaw na daju,shinggyim masha nga sumhpa yawng hpe akyu jaw ai le. Yaw wa ninlen mali lungga nan law, mali zai nyi na kaw. Law htam mayat maya nga ru ga law. Panglai nammukdara du hkra shinggyim masha ni yawng hpe akyu jaw ai dai zawn re nna mayat maya myit su hpru di nga u ga law. Latsa wa nyen nan garu, bumlang shagu wan du.
E hkashi shagu hka shawn U tsa, tsa yup na garu,kachyi nga u ga law. Htan bawng n'na htan tsa nan mayat, e ning hpang de shakung hkri, ning dung de wa ri ri, galu kaba nga u ga law. Anhte a shayi hpe dauma shayi ni a nta de Jinghpaw Wunpawng htunghking nga ai hte maren, nawng mung ra ,nga mung ra nga sai hte maren htunghking hpu ja gun let e ntsin nnyeng nbawng shat lit gun sa nna an hte a kashu,kasha hpe ra sai nga sa hpyi ai hte maren, mayu shayi dauma makyin jinghku, kashu kahkri,kahpu kanau yawng myit hkrum sai hte maren, e ningri ri nawng nhtu hte lanawng e mayat gi nawng zawn mayat u ga law. Shingkung pali hte pai di ap ya sai. Mayat maya gumja gumhpra, lu sut lu su, ngamu ngamai, Mali panglai nammukdara hpe rap, e bum jinghkang latsa hpe lai shingkawt lai di, e sinpraw sinna yawng chyam bra u ga law. Hpaji rawng ai hkrai shangai yawng jan mau gup ai, myitsu myit hpraw pru ai,
Du magam tai tsaw, a grau tingnyang de dung, shinggyim masha yawng e shakawn shagrau hkawhkam hkawseng tai u ga law. An hte amyu ni hpe moi prat kaw n'na kadai n up ai,e tinang a ga shaga ai, Ju manau dum nga ai, tinang a htunghking nga ai,kaga mai gan amyu ni hte nbung ai, chyaloi nhkoi prat kaw na amyu ngang grin nga sai hpe mu lu ga ai.
E,htunghking mung maigan amyu kaga ni hte nbung ai,ga shaga mung n bung laili laika mung n bung nga ga ai. Ma shangai ai shaloi mung shakawn shagrau wunli la ai jahtawng htu ai lam mung shaman ga ni hte hkawp galaw nga ga ai. E ndai zawn ngu na shaman ga hte hpawn di nna jaw ya ai nri ri nawng hte hpawn di nna shingkung pali hte hpawn di nna ap ya dat ai lam re. Rai sai i. .
Language as given: Jinghpaw
Transcription (Ja Seng Roi)
By:https://researchdata.edu.au/kk2-0145-num-ceremony-trasncription/1600743
pawngyawng sha ni a Num wawn num la lam ( sara Hkyeng Nang )
Daw I
Shachyen Laika
Sara Hkyeng Nang gaw ndai laika hpe Pawngyawng sha ni a Num wawn Num la lam ngu nna shamying da ai majaw, Pawngyawng ngu ai ga a lachyum hpe shaleng dan mayu nngai. Pawngyawng ngu ai gaw, anhte Jinghpaw Wunpawng sha ni a kaji daju Shapawng Yawng wa a mying hpe la nna shamying da ai re hpe chye lu ai.
Sara Hkyeng Nang gaw, Myen mung Socialist asuya prat hta Jinghpaw mung daw htunghkying dap kaw shaning law law, magam gun lai wa sai re majaw, Jinghpaw Wunpawng sha ni a htunghking lam ni hpe grai chyena kungkyang ai wa rai nga ai.
Jinghpaw Wunpawng sha ni a num wawn num la lam gaw, nga pra ginra hta hkan nna loi li shai shajang hkat ai raiti-mung, malawng maga bung ai lai masa ni hpe shinggyin la nna, ndai laika hta hkum hkum tsup tsup ka madun da ai hpe mu lu ai.
Nga pra ginra hta hkan nna lai masa loi li shai hkat ga ai hte maren, galaw ai lai maka ni hpe shamying ai lam hta mung loi li shai nga ga ai hpe mu lu ai. Ga nkau mi gaw moi ji nat jaw jau ai prat kaw na daini du hkra lang nga ai ga; nkau mi gaw hkawhkam hkawseng ni hpe shaga ai daram si mani ai ga, nkau gaw hka hku ga: nkau mi hka nam ga, ndai zawn ga ni gayau nga ai majaw, ndai laika hti nna anhte a htunghking hpe chye la na matu Jinghpaw ga hpe mung ram ram hkaja ra ai hpe mu lu ai.
Ndai laika hpe chye na hkra hti la lu yang gaw, Jinghpaw Wunpawng sha ni a Num wawn Num la lam hpe atsawm sha chye la lu na re hpe mu lu ai. Hpa majaw nga yang num la na matu nnan yaw shada myit sawn ai kaw na hkungran poi galaw ngut nna mayu nta de nbye htang sa ai shani du hkra grai hkum tsup hkra ka da ai hpe mu lu ai. Anhte a num wawn num la lam gaw kaga maigan ni hta grau hkik hkam hkra galaw ai lam, maigan ni hte grai shai ai lam ni hpe mung, ninggam hte ninggam tang madun dan ai hpe mu lu ai. Bai anhte gaw hkawhkam hkawseng n lu ai rai ti mung, nachying wa si mani ai Ga, hkungga lara ai myit masin, arawn alai ni hpe Num wawn Num la ai shara hta jai lang ai hpe mu lu ai.
Mayu ni hte shaga yang ''mayu Du ni e!'' ngu nna shaga ra ai. Mayu ni hpe gun jaw gun ya ai shingnoi lit hpe tsawm htap ai shingnoi lata san da ra ai. Dai shingnoi hta bang gun na nbaw nneng, shat hte shan, u di, Nga ni hpe tsawm htap ai Hpawgoi, Hpawdung ni hte makai ra ai. Si shat makai ni hpe gyit hkang makai yang, pali gyit shajup ai lam jaw ra ai. Mayu ni nta de du shang wa yang mung, ''mayu du ni e...!, galu kaba lam, sut gan manam ni du shang wa ga ai law...!'', ngu nna shana ai hte ahkaw ahkang hpyi ga shawng tsun ra ai. Nhku de shang dung yang mung grai hkrit hkungga lara, shagrit shanem ai arawn alai hte dung ra ai.
Hpa majaw mayu ni hpe ndai daram hkungga lara ra a ta? Nga yang, Mayu ngu ai num nnan jan a kanu kawa ni gaw, dama rai nga ai la nnan wa a kanu kawa ni hta hpung shingkang ahkaw ahkang grau kaba ai ngu nna hkam la ga ai majaw rai nga ai. Mayu ni kabu gara, myit ngwi myit pyaw hte dama ni hpe ''mayat maya lu su, nga mai wa myit ga law...!'', ngu nna shaman dat yang, dama ni a, kun dinghku hta kashu kasha mayat maya wa nna ja gumhpraw nai mam sut su wa ai. Mayu ni myit n pyaw n ngawn nna dagam dala ngu tsun yang, dama ni a dinghku hta dagam dala hkrum wa chye ai majaw re ai lam, ka da ai hpe mu lu ai.
Dai majaw ndai laika gaw, num wawn num la lam sha n-ga, myit, lai, masa lam, ma hkra hpe akup atsup ka madun tawn ai laika re ai hte maren, chye na hkawn hkrang hkra hti hkaja la ai wa gaw, num wawn num la lam hpe atsawm sha chye na ai wa tai lu na re ngu, ndai laika hpe shachyen dat ya nngai law.
Sumdu Sinwa
Lit hkam
Dureng labau shabyin shatai komiti,
Myitkyina
daw II hpe naw ala hti ga...
SHACHYEN SHAGA AI LAM
Jinghpaw wunpawng amyusha ni a shachyen shaga ra ai lam gaw, mayu, dama hte kahpu kanau amyu ngu nna, ginrung hkusat lam nga re. Numla dinghku de tim, mayu daw ang ai jan hte sha, dinghku de mai ai htunghking tara nga ai re. Hpunau shada dinghku nmai de ai, kahkri ma hte dinghku nmai de ai. Kahkri ma hte dinghku de wa yang, yu htang ja hpaga bang ra ai.
Dai gaw kaga amyusha ni hte n’bung ai, htinggaw myinghte rusai amyuhpe madu da lu ai amyusha a majaw re. Rusai amyu kaw pyi, Rusai Bawpanaw nga ga ai. Ga shadawn; Lahtaw Rusai nga yang “Lawhkum Lahtaw hte Kadaw Lahtaw”ngu ai Rusai Bawpa rai nna, Marip Rusai nga yang “Marip Kumja, Marip N-gang hte Marip Ningrang”ngu ai ni gaw Rusai Bawpa rai nga ai. Masha amyusha ni kaw gaw dai zawn re ai Rusai Bawpa nnga ai.
Lahta na Rusai Bawpa ni a majaw daw-ang ai hku nna, “Hpu, Nau,Hkau, Tsa, Shu, Hkri” ngu tsun shachyen shaga ra ai. Daw ang ai hku shachyen shaga n’ra ai amyusha ni kaw gaw mying hpe sha san hkat nna, mying hpe gra gra ngu, tsun shaga hkat ai re. Dai majaw shachyen shaga ai lam hta, mying hte sha tsun shaga hkat n mai ai amyusha ni re. Shachyen shaga ai lam hta, “ Shu, Tsa, Ji, Hkri, Nau, Hpu, Ku, Wa, Moi” ngu tsun shaga hkat tim, shi hpe grau hkungga ra ai (sh) ngai hpe she grau hkungga ra ai ngu ai lam n nga ai. Shada maren mara hkungga manu shadan hkat ra ai htunghking she re.
Ga shadawn;- nye a daidaw buga Mali-Hkrang Walawng kaw na, shat lusha sha sha ai hpawng hpe yu maram nna mahtai jaw lu ai. Dai gaw asak kaji ai wa hpe mi rai rai, asak kaba ai wa hpe mi rai rai, kadai hpe mung, shat makai (2) hpra ren rai yang, si htu makai mung (2) hpra ren hte, si ntsin wan mi hpra ren jaw ya let, maren mara garan gam jaw ai hpe mu lu ai re. Dai zawn re ai mabyin hpe ginchyum yu dat yang, shada da maren mara hkungga hkat ai lam hpe mu lu ai.
Shachyen shaga ai lam hta, daw ang ai hku shachyen tsun shaga ra ai lam (15) nga ai.
(1) Kawa daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- kawa a kahpu
- kawa a kanau
- kanu daw ang ai langai ngai a madu wa
(2) Kanu daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- kanu a kana ba ni
- kanu a kanau num ni
- kawa daw ang ai langai ngai a madu jan
(3) Katsa daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- madu jan a kawa
- tinang madu jan a kawa daw ang ai ni
- kanu a kahpu kayung hte kanam la kasha ni
(4) Kani daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- madu jan a kanu, kana hte kanau ni
- kahpu kanau ni a madu jan ni a kanu daw ang ai ni
- mayu kahkau ni a madu jan ni
(5) Kagu daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- madu wa a kawa
- kana jan a madu wa ni
- kamoi a madu wa
(6) Kamoi daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- madu wa a kanu
- kana kanau ni a kamoi daw-ang ai ni
- kawa a kanau kajan hte kawa a kamoi ni
(7) Kasha daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- madu jan madu wa a kasha ni
- madu wa a kahpu hte la kanau ni a kasha ni
- kana kanau ni a kasha ni
(8) Kashu daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- kasha la kasha a kasha ni
- kasha num kasha a kasha ni
- kahkri daw ang ai jan a madu wa hte kasha ni
(9) Kahkri daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- kasha num kasha ni a madu wa ni
- kagu daw ang ai ni a kana kajan ni
- madu wa a kana kajan ni a kasha ni
(10) Kahkau daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- madu jan a kahpu kayung ni
- kana kajan ni a madu wa hte kanau la kasha ni
- (la) kagu hte kamoi a kasha la kasha ni
- kani hte katsa a kasha la kasha ni
(11) Kaning daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- madu a kana kajan ni
- madu wa a kamoi ni
- kahpu kayung ni a madu jan ni
(12) Karat daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- madu jan a kana ni
- madu wa a kanau la kasha ni
- (la) kahpu ni a madu jan ni
(13) Kawoi dwi daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- kawa a kanu ni
- kanu a kanu ni
- kani a kanu ni
(14) Kajum kaji daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- kawa a kawa ni
- kanu a kawa ni
- kani a kawa ni
(15) Kanam daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;
- kasha a madu jan ni
- kasha a madu jan a kahpu kayung hte kanau kana ni
- madu jan a kanau num kasha ni