Showing posts with label cultural. Show all posts
Showing posts with label cultural. Show all posts

Saturday, February 22, 2025

Wudang Theology and Kachin Indigenous Spirituality: Theological Interculturation

 Dr. Galau Sau Bawm

Pastor and General Secretary of Waing Maw Kachin Baptist Church

Read more »

God in Kachin Theological Perspective

 


KBC Karai Masa Hpaji Magam Dap kawn woi awn galaw ai, Online Kachin Theology Sharin Bawngban Hpawng ( Online School of Kachin Theology ) By Rev,Dr Lagai ZauNan

Read more »

Christanity, Kachin Culture & Theology

Hkristan Makam, Wunpawng Htunghking & Karai Masa 

(Christanity, Kachin Culture & Theology) 

Read more »

Friday, June 7, 2024

Tale of a Gauri Lahpai chieftain

Our first homeland (Majoi Shingra) was said to have been on a vast, fertile plateau somewhere up north in Mongolia. The Majoi Shingra community thrived, and in no time evolved into a strong major race, the land becoming known as Singhpaw Dan Layang (Singhpaw Nation Plains). The paramount chief was Wahkyet Wa, the acknowledged progenitor of the 5 Kachin tribes.
After a time, wearying of the fierce, protracted wars waged to maintain control of the land, the descendants of Wahkyet Wa moved to the plains of Tibet where they established a second Majoi Shingra. Here again, they found themselves battling a strongly entrenched Wanghkye Lauwang (Chinese) tribe.
Jatawng Nawng
Although of chiefly descent, Jatawng Nawng had to overcome childhood adversity to become a warrior of renown. After their father was killed in a Wanghkye raid on their village, Jatawng Nawng’s mother took him and his younger brothers to seek refuge with her family, the Gitnems, but they were cruelly turned away. The mother had no choice but to abandon her sons in the forest, while she herself returned to their old village, to be caught and killed by the Wanghkye. The orphaned brothers fended for themselves as best they could, living off the land in the forest.
Years later, Gitnem Zau Tai, as Singhpaw supreme commander, suffered successive military defeats at the hands of the Wanghkye, and was obliged to ask his cousin Jatawng Nawng to take over, placing tens of thousands of warriors under his command.
Jatawng Nawng was a very principled general. Before going to battle, he would exhort his warriors thus:
Spoils of war you shall not take, nor the womenfolk touch!
We go to war, but for our homeland!
No rest shall we take nor return home until victory is ours!
There were times when the Singhpaw forces had the upper hand, and times when they had to concede to the Wanghkye. Of the seemingly endless wars, Jatawng Nawng lamented:
For three straight years, we battled the Wanghkye. Warriors, two astride a horse sitting back to back, letting fly arrows front and rear.
Constant wear of military headgear took a toll on our hair; our fingertips bruised and clotted with blood from pulling crossbows.
Yet our brave attempts have failed to breach Wanghkye ranks and torch their palace.
Eventually, drawn out battles with the Wanghkye led the 5 tribes to decide on a migration journey south. Thus far, the tribes had stayed together. But as they wound their way southward,
they began to go their separate ways, carving out homelands for themselves along the migration route to the east and west of the Mali and Nmai Rivers (tributaries to the Irrawaddy).
The Lahpai Clan
The Lahpai clan traces its lineage to Wa Hkyet Wa’s third son “Lahpai Wa” La Jawng. When the Wa Hkyet Wa summoned his 5 sons to come claim their inheritance from him, La Jawng did so, firmly gripping his father’s ceremonial spear as his birthright.
(Lahpai Wa La Jawng gaw,
Kawa a daru wunmawng ri,
Shingdawng ka-ang e gra rai sai!)
The Gauri Lahpai
One branch of the Lahpai clan is the Gauri, speaking a distinctive Kachin dialect. Adventurous and adroit at finding new lands to conquer and claim, the “far spreading” Gauri Lahpai chieftains held sway over vast swathes of territory – of “land spreading from the center of the skies”.
(Du mateng Lahpai ga gaw,
Lamu ka-ang, ga shingmang hkrai rai sai da.)
Jawa Li (Gauri Nawng)
Before the time of our ancestor Jawa Li, the Irrawaddy was but a small river and the town we know of today as Myitkyina was a shallow lake. The Shans (earlier settlers than the Kachin) would come to gather reeds from the lake. When the lake gradually dried up, the Shans called the land that emerged, “Tsaya Kung” (pleasant hill/mound). To this day, the Hkahku (upriver) Kachin know of the town only as “Sara Gung” (a Kachin derivative), and would not know if referred to as Myitkyina.
The land being formerly a lake, was very fertile, and the settlement that sprang up around it became Jawa Li’s domain. Soon the Shans from Mohnyin and Mogaung came up in droves to settle in the area, and Jawa Li assumed chieftainship of all 3 towns, levying tax from all three.
Earlier in life, Jawa Li had gone to a Shan Buddhist monastery at Hkat Cho (in Waingmaw township on the east bank of the Irrawaddy) to learn Shan and Burmese, and ended up spending 9 years there as a monk.
Jaufa (Jauhpa) Khun
Jaufa Khun (8 generations after Lahpai Wa La Jawng), was my 3rd great grandfather. He was educated at a Shan monastery school much like his great-grandfather Jawa Li before him. He knew Burmese and Chinese well, and was fluent in both spoken and written Shan. Besides his native Gauri dialect, he was at home with other Kachin dialects such as Atsi (Zaiwa), Maru (Lahvo) and Minji Mila. He had a keen interest in astrology and herbal medicine, and was reputed to have been a master at magic-related practices such as telling fortunes, casting spells and amulets.
Jaufa Khun had several wives and many offspring. One of his wives was a daughter of a Shan chief of Hkai Lung named Nang Ei, whom he had seduced and kept hidden in a cave from her family for a time. This cave in the Sinlum Hills is still known today as “Nang Ei’s cave”. We, the Pangmu branch of the Gauri Lahpai chieftain family, trace our direct lineage to Jaufa Khun through Nang Ei’s elder twin son Khun Gam.
After causing the death of one of his wives, Jaufa Khun sought refuge at a Shan monastery, spending several years in the monkhood. When his father passed away, the elders came looking for him at the monastery, to ask him to be their new Duwa (chief) and lead them in the fight against the Burmese Governor’s forces at Bhamo. (It was a time when Kachin tribes in the hills beyond Bhamo were in constant conflict with the Burmese governor over the matter of collecting tax. Chinese merchants were bringing in all kinds of goods to the new market town of Bhamo – Gatmau in Shan, and Manmaw in Kachin. The Mahtang Lahpai Gauri chiefs for instance, through whose territory the Chinese merchant muleteers passed, benefitted greatly from the lucrative Chinese trade. Remains of massive stone walls that once surround a Mahtang chieftain’s mansion built in the Chinese style, can still be seen to this day.)
Jaufa Khun was not eager to return to his former life. Given his shaven head and monk’s robes, the elders could not easily distinguish him from the other monks. So they brought in his pet dog to help identify him. Jaufa Khun was then persuaded to leave monkhood and assume his chieftain role.
Jaufa Khun, a great leader and warrior, was adept at employing unconventional guerilla tactics, besting a much stronger Burmese force on many occassions. He and his men would lure the Burmese up the mountains, cut off their escape route by setting fire to the surrounding forest, or unleash rock pallets on unsuspecting Burmese patrols coming uphill.
In one instance the Burmese were tricked into thinking they had scared off a camp of Kachin warriors about to feast on a slaughtered buffalo. The Burmese happily gorged themselves, taking out their swords to slice off the buffalo meat stewing in a large pot over the fire. They then spent the night at the camp. When Jaufa Khun and his men staged a surprise dawn raid, the Burmese found themselves unable to take out the swords from their scabbards. What had happened was that remnants of buffalo fat from the previous day’s feasting had congealed on their swords during the cold mountain night, causing the swords to be stuck to the scabbards.
The Burmese later came up to the hills in greater force, and torched the Kachin villages in revenge. After the Burmese left, Jaufa Khun and his warriors came out of hiding in the forest and returned to their burning villages. Jaufa Khun, seeing his house on fire, rushed in to retrieve his treasured astrology books and other sacred texts. He received severe burns on his back and died as a result of the injuries.
Shadip Zau Seng
My grandfather Shadip Zau Seng was a great grandson of Jaufa Khun. His father Zau Bawm was the Gauri Lahpai chief that founded Sinlum or Sinlum Kaba (Big Sinlum).
During Shadip Zau Seng’s time, British Col. Sladin, leading a mission to the Chinese frontier (1868), passed through Bhamo. He invited Kachin chiefs from the Bhamo hills to a big Hpu nau shakat (brotherhood/friendship feast). Two male buffaloes, with the longest of horns in the Dabang Hkyawng area, were slaughtered for the feast.
Afterwards, my grandfather told my father and mother of the dream he had the night of the feast. He said he saw in the dream, a bountiful catch of big white fish in a woven bamboo fish net (rit) that was set facing downstream, but when the rit faced upstream it hardly caught any fish. Interpreting the dream to mean that cultivating good relations with those coming up from downstream would be advantageous to the family, he told my parents to remind his descendants of it.
Shadip Zau Li
Shadip Zau Li was my father, and Zahkung Ja Nu of the Maru chieftain clan, my mother. I was born (1878) in Sinlum Kaba, after the infant deaths of my 3 elder brothers. Fearing I would be snatched away by nats (spirits) like my elder brothers, my animist parents gave me a secrect code name – Mayam/Yam Dun (slave child). When I was about 12, my father founded the new village of Pangmu, about a mile from Sinlum, and moved the family there.
About the year 1891/1892, (American Baptist missionaries) Rev. Roberts and Rev. Ola Hanson came up from Bhamo town to meet with my father and his younger brothers and co-chieftains Zau Li and Zau Tang, and ask for a piece of land. My father and uncles granted their request, also building a dwelling place for them on the plot. Each Summer, they would go fetch Rev. Hanson and his family from Bhamo, and escort them on their way back.
Soon afterward, the British came, and Sinlum Kaba, given its strategic position in the Sinlum Hills overlooking Yunan-China, became an important frontier town. It was an administration seat with a resident British frontier officer, and a fortified army post just outside town.
By Lahpai Nang Kai

Read more »

Sunday, February 11, 2024

Num wawn numla shaman ga hte htung hking a lam (Marriage ceremony) with trasncription

 


An hte Jinghpaw ni gaw moi kaw na num wawn num la ai, 

ginru ginsa hktat wa ai hte anhte gaw atsawm akawm re na hkungran la ai, Moi prat gaw kumbang hta shalai la ai. Rai timung n nan e hpyi ai shaloi jaw ya ri n'htu ngu hpe lu na matu hpaga, n lu nsu ni gaw hpaga 8, lu ai nga pyaw ni gaw hpaga 10, hpaga 12, 16 nga na bang ai lam hpe anhte galaw ai. Rai timung dai e num hpaga ndai jaw ya ri nhtu lu n amatu hpaga bang ai hte maren dai ri nawng kaw , ri nawng htu nawng ndai kaw shakap nna singkung hte hkang ai lam ni anhte galaw ai. Dai ning re majaw dai shakap na shaman ai ga mung anhte tsun ai.

 Shaman ai ga hta ndai zawn ngu na tsun ai lam ni nga ai. E dai ni na mali kaja ning htoi singhka kaba ai shani ndai Maran Kaw hpe Nhkum Tu Yau hpe jaw sai. Ya sai nga ai hte maren shaman ga ni hte mayu ni kaw n'na shaman madan,madan ya dat ai law. Hpan wa ningsang chye wa ningchyng Karai Kasang ngu ai nga ai da. E Jiwoi Jiwa ni a prat kaw n'na a hkai lang ai e Jinghpaw Wunpawng chyu rum amyu sha ni a shaman ya dat ai ga. Ya mung matut manoi hkai lang nga ga ai. Hpung jinghkang n tsang mayat maya gumja gumhpra di nga ga. Di u ga. Mali Hku hpung nu majoi shing ra bum kaw na daju,shinggyim masha nga sumhpa yawng hpe akyu jaw ai le. Yaw wa ninlen mali lungga nan law, mali zai nyi na kaw. Law htam mayat maya nga ru ga law. Panglai nammukdara du hkra shinggyim masha ni yawng hpe akyu jaw ai dai zawn re nna mayat maya myit su hpru di nga u ga law. Latsa wa nyen nan garu, bumlang shagu wan du.

 E hkashi shagu hka shawn U tsa, tsa yup na garu,kachyi nga u ga law. Htan bawng n'na htan tsa nan mayat, e ning hpang de shakung hkri, ning dung de wa ri ri, galu kaba nga u ga law. Anhte a shayi hpe dauma shayi ni a nta de Jinghpaw Wunpawng htunghking nga ai hte maren, nawng mung ra ,nga mung ra nga sai hte maren htunghking hpu ja gun let e ntsin nnyeng nbawng shat lit gun sa nna an hte a kashu,kasha hpe ra sai nga sa hpyi ai hte maren, mayu shayi dauma makyin jinghku, kashu kahkri,kahpu kanau yawng myit hkrum sai hte maren, e ningri ri nawng nhtu hte lanawng e mayat gi nawng zawn mayat u ga law. Shingkung pali hte pai di ap ya sai. Mayat maya gumja gumhpra, lu sut lu su, ngamu ngamai, Mali panglai nammukdara hpe rap, e bum jinghkang latsa hpe lai shingkawt lai di, e sinpraw sinna yawng chyam bra u ga law. Hpaji rawng ai hkrai shangai yawng jan mau gup ai, myitsu myit hpraw pru ai, 

Du magam tai tsaw, a grau tingnyang de dung, shinggyim masha yawng e shakawn shagrau hkawhkam hkawseng tai u ga law. An hte amyu ni hpe moi prat kaw n'na kadai n up ai,e tinang a ga shaga ai, Ju manau dum nga ai, tinang a htunghking nga ai,kaga mai gan amyu ni hte nbung ai, chyaloi nhkoi prat kaw na amyu ngang grin nga sai hpe mu lu ga ai. 

E,htunghking mung maigan amyu kaga ni hte nbung ai,ga shaga mung n bung laili laika mung n bung nga ga ai. Ma shangai ai shaloi mung shakawn shagrau wunli la ai jahtawng htu ai lam mung shaman ga ni hte hkawp galaw nga ga ai. E ndai zawn ngu na shaman ga hte hpawn di nna jaw ya ai nri ri nawng hte hpawn di nna shingkung pali hte hpawn di nna ap ya dat ai lam re. Rai sai i. .

 Language as given: Jinghpaw

Transcription (Ja Seng Roi)

By:https://researchdata.edu.au/kk2-0145-num-ceremony-trasncription/1600743

Read more »

Pawng Yawng Shani a Num Wawn Numla lam ( Traditional Kachin wedding ) Daw (1)

pawngyawng sha ni a Num wawn num la lam  ( sara Hkyeng Nang )

Daw I








Shachyen Laika


Sara Hkyeng Nang gaw ndai laika hpe Pawngyawng sha ni a Num wawn Num la lam ngu nna shamying da ai majaw, Pawngyawng ngu ai ga a lachyum hpe shaleng dan mayu nngai. Pawngyawng ngu ai gaw, anhte Jinghpaw Wunpawng sha ni a kaji daju Shapawng Yawng wa a mying hpe la nna shamying da ai re hpe chye lu ai.


Sara Hkyeng Nang gaw, Myen mung Socialist asuya prat hta Jinghpaw mung daw htunghkying dap kaw shaning law law, magam gun lai wa sai re majaw, Jinghpaw Wunpawng sha ni a htunghking lam ni hpe grai chyena kungkyang ai wa rai nga ai.


Jinghpaw Wunpawng sha ni a num wawn num la lam gaw, nga pra ginra hta hkan nna loi li shai shajang hkat ai raiti-mung, malawng maga bung ai lai masa ni hpe shinggyin la nna, ndai laika hta hkum hkum tsup tsup ka madun da ai hpe mu lu ai.


Nga pra ginra hta hkan nna lai masa loi li shai hkat ga ai hte maren, galaw ai lai maka ni hpe shamying ai lam hta mung loi li shai nga ga ai hpe mu lu ai. Ga nkau mi gaw moi ji nat jaw jau ai prat kaw na daini du hkra lang nga ai ga; nkau mi gaw hkawhkam hkawseng ni hpe shaga ai daram si mani ai ga, nkau gaw hka hku ga: nkau mi hka nam ga, ndai zawn ga ni gayau nga ai majaw, ndai laika hti nna anhte a htunghking hpe chye la na matu Jinghpaw ga hpe mung ram ram hkaja ra ai hpe mu lu ai.


Ndai laika hpe chye na hkra hti la lu yang gaw, Jinghpaw Wunpawng sha ni a Num wawn Num la lam hpe atsawm sha chye la lu na re hpe mu lu ai. Hpa majaw nga yang num la na matu nnan yaw shada myit sawn ai kaw na hkungran poi galaw ngut nna mayu nta de nbye htang sa ai shani du hkra grai hkum tsup hkra ka da ai hpe mu lu ai. Anhte a num wawn num la lam gaw kaga maigan ni hta grau hkik hkam hkra galaw ai lam, maigan ni hte grai shai ai lam ni hpe mung, ninggam hte ninggam tang madun dan ai hpe mu lu ai. Bai anhte gaw hkawhkam hkawseng n lu ai rai ti mung, nachying wa si mani ai Ga, hkungga lara ai myit masin, arawn alai ni hpe Num wawn Num la ai shara hta jai lang ai hpe mu lu ai.


Mayu ni hte shaga yang ''mayu Du ni e!'' ngu nna shaga ra ai. Mayu ni hpe gun jaw gun ya ai shingnoi lit hpe tsawm htap ai shingnoi lata san da ra ai. Dai shingnoi hta bang gun na nbaw nneng, shat hte shan, u di, Nga ni hpe tsawm htap ai Hpawgoi, Hpawdung ni hte makai ra ai. Si shat makai ni hpe gyit hkang makai yang, pali gyit shajup ai lam jaw ra ai. Mayu ni nta de du shang wa yang mung, ''mayu du ni e...!, galu kaba lam, sut gan manam ni du shang wa ga ai law...!'', ngu nna shana ai hte ahkaw ahkang hpyi ga shawng tsun ra ai. Nhku de shang dung yang mung grai hkrit hkungga lara, shagrit shanem ai arawn alai hte dung ra ai.


Hpa majaw mayu ni hpe ndai daram hkungga lara ra a ta? Nga yang, Mayu ngu ai num nnan jan a kanu kawa ni gaw, dama rai nga ai la nnan wa a kanu kawa ni hta hpung shingkang ahkaw ahkang grau kaba ai ngu nna hkam la ga ai majaw rai nga ai. Mayu ni kabu gara, myit ngwi myit pyaw hte dama ni hpe ''mayat maya lu su, nga mai wa myit ga law...!'', ngu nna shaman dat yang, dama ni a, kun dinghku hta kashu kasha mayat maya wa nna ja gumhpraw nai mam sut su wa ai. Mayu ni myit n pyaw n ngawn nna dagam dala ngu tsun yang, dama ni a dinghku hta dagam dala hkrum wa chye ai majaw re ai lam, ka da ai hpe mu lu ai.


Dai majaw ndai laika gaw, num wawn num la lam sha n-ga, myit, lai, masa lam, ma hkra hpe akup atsup ka madun tawn ai laika re ai hte maren, chye na hkawn hkrang hkra hti hkaja la ai wa gaw, num wawn num la lam hpe atsawm sha chye na ai wa tai lu na re ngu, ndai laika hpe shachyen dat ya nngai law.


Sumdu Sinwa

Lit hkam

Dureng labau shabyin shatai komiti,

Myitkyina


daw II hpe naw ala hti ga...

Read more »

Yu nga mayawn

Shapawng yawng Jinghpo sha ni a num wawn num la lam hte nlawm nmai re yu nga mayawn mau mwi hte htung lai ningli Majun.
Yu ma sam naw hte Nga ma Japan
la nyi 

Yu, Nga mayawn mau mwi




Moi shawngde, Nga hte Yu ni gaw Mayu, Da-ma daw ma ai da. Dai zawn, Mayu, Da-ma daw ai hta Nga gaw Mayu rai nna Yu mahtang Da-ma rai ma ai da. Dai majaw, daini du hkra Jinghpaw Wunpawng nkaumi, Mayu, Da-ma hpe Yu, Nga nga tsun jahta chye ma ai. 

Dai shaloi Yu ni gaw, Yu Ma Sam Naw ngu ai shadangsha langai shalat; Nga ni gaw Nga Ma Ja Pan ngu ai shayisha langai shaprat ma ai da. Yu Ma Sam Naw mung num la aten du, ningrum ningtau lu mayu; Nga Ma Ja Pan mung num wa mayu gachyawt, Lagaw she adawt; na daram rai wa sai aten re ai majaw, Yu ni gaw shanhte a Mayu kasha Nga Ma Ja Pan hpe sa hpyi na ngu nyit ma ai. Yu Ma Sam Naw gaw masha yawng kajai ai hte maren myit mi asu, n-gun mi alu 
re ai la wa rai nga ai. Nga Ma Ja Pan mung Shawa Nang Kachyi Sinda gawat, tu tsawm Gumhpraw Lahkawn e Samram Lahkre kaw bat; Shingjep Napyen e htoi tu, Padi nlung e lu; Ja jum Lahkre hkan gabrim, Myi tum myisha htim; Aja Tachyup dingren, Pat Lahkawn she dingren; tsawm tsawm nga yang mu ai masha ni pi nau kabu, sinwa hkahku e she shatun lu mayu; maling kata na Shalwi si zawn dan, Htawji U Sinda zawn hpraw san ai shayisha rai nga ai. Ndaizawn, Yu Ma Sam Naw hte Nga Ma Ja Pan gaw masha yawng gajai gumhkawng ai yan rai nga ma ai.

Shaloi Da-ma Yu ni gaw, Mayu kasha Nga Ma Ja Pan ni hpe sa hpyi na matu Mayu nta de sa nna "E...! Anhte Da-ma ni gaw Mayu nta de majoi n du, Sam Naw a Matu shayi lu mayu; nna sa wa ga ai law" ngu tsun yang, Nga ni gaw, anhte a mayu ni gaw Hkrima Sam Naw a matu she nga yang gaw jaw mayu katu, Kahkri lu mayu ga ai na ai - dai majaw Nnam Ma Ja Pan hpang sa jahkrum nna, myit hkrum Liklai shaw, mai byin na re nga mahtai jaw; ai hpang anhte salang ni Gamung jahta, ra mara gaw hpang e she tsun jahpra; la ga ngu tsun dat mu ai. Dai hte maren, Da-ma Yu ni gaw Nga Ma Ja Pan hpang sa nna "Nga Ma Ja Pan e..! Nnu yan Nwa mung myit hkrum sai; dai majaw Nrat Ma Sam Naw gaw asak kung kaba, n'rum n'tau shayisha nan ra wa; sai majaw, nang Nam Ma Ja Pan hpe sa hpyi ga ai" ngu tsun yang, Nga Ma Ja Pan gaw "Ngai gaw Nu yan Wa shayawn ai de gaw n yawng, shayi numsha gaw n shawng; hkawm ram aten gaw n law, num wa na la gaw galoi n taw - dai majaw Da-ma kasha Arat Sam Naw kaw gaw n wa, Mungkan ntsa grau htum ai Hkawhkam Ajan kaw she wa; na ngu tsun u ai. Shaloi, Da-ma Yu ni gaw "Aga..!Ngai Nam Ma Ja Pan hpe gaw, galoi lu yang galoi rim la lu ai Ulawng kata na U zawn she shadu ai wa! Ya dai ni gaw Kanu yan Kawa shayawn ai de gaw n yawng, shayi numsha gaw n shawng; grau ai she tam ai majaw, anhte a kasha Sam Naw a matu manan n lu, yawn myiprwi gatsut, hkrap nep myiprwi mayut; saga ai" nga nna wa mat masai da.




Daihpang, Nga Ma Ja Pan gaw Jan Hkawhkam hpang sa nna shi hpang wa na ngu tsun jang, Jan gaw "Rat Ma Ja Pan e..! Ngai gaw n grau ai - ngai hta grau ai Mahtat Chyang Ningni ngu ai nga ai. Ngai gaw shani shagu Mungkan ga ntsa Rat Ma Ja Pan ni nga ai shara de htoi san nhtoi jaw, nye a arawng shapraw; mayu nngai raitim, htat chyang Ningni wam wam Samwi ni gaw ngai hpe ga-up kau kau rai ma ai. Dai majaw, Htatchyang Ningni, wam wam Samwi ni she grau ai ngu stun u ai.

Sahloi, Nga Ma Ja Pan gaw "Dai raiyang, Htatchyamg Ningni wam wam Samwi kaw she wa na" ngu tsun u ai. Samwi mung "Rat Ma Ja Pan e..! Ngai gaw n rai ai - Lailawng Hpungstin ngu ai nga ai. Ngai gaw shara mi kaw sha myit mi asu rai nna azimsha nga mayu nngai raitim, Lailawng Hpungtsin gaw ngai hpe bung ahpawt, woi shamawt hkawm ai hkrum nngai. Dai majaw, Lailawng Hpungtsin she grau ai" ngu u ai.

Bai, Nga Ma Ja Pan gaw "Dai raiyng Lailawng Hpungtsin kaw she wa na" ngu tsun u ai. Nbung mung "Rat Ma Ja Pan e..! ngai gaw n grau ai - ngai hta grau ai Kaba Bumlung ngu ai nga ai. Ngai gaw nye a n-gun hpe shapraw nna Mungkan shara shagu de bung ahpawt, nga manga yawng hpe shakrawt mayu nngai raitim, Kaba Bumlung gaw ngai hpe pat shingdang kau kau di ai majaw shara shagu de n lu bung ahpawt nngai. Dai majaw, Kaba Bumlung she grau ai" ngu tsun wu ai. 

Daijang, Nga Ma Ja Pan gaw "Dairaiyang gaw Kaba Bumlung kaw she wa na" ngu tsun u ai. Shaloi, Kaba Bumlung gaw "E..! Rat Ma Ja Pan e, ngai gaw n grau nngai - ngai hta grau ai Salung sala hpun ngu ai nga ai. Ngai gaw kade tsaw kaba tim, nye a ntsa dai Salung sala hpun ni gaw Bum Pungding kaw nna lagaw de duhkra tu ga-up, makau hrup-yin yawng de tu shinggrup kau hkrum nngai. Dai majaw, Salung Sala hpun she grau ai" ngu tsun u ai.

Daihpang, Nga Ma Ja Pan gaw "Dai raiyang gaw Salung Sala hpun kaw she wa na" ngu tsun u ai. Salung Sala hpun gaw "E..! Rat Ma Ja Pan e, ngai gaw ngrau nngai - ngai hta grau ai Shinggyip Shamyen ru ngu ai nga ai. 
Ngai gaw Kaba Bumlung ntsa tu lu sai majaw, dan dan leng leng, san san seng seng tu mayu ai raitim, Shinggyip Shamyen gaw ngai hpe tu ka-up, npawt gindai kaw nna ahkyen shinggrup, ndung nchyan du hkra shinggyip
kau ma ai. Dai majaw Shamyen ru she grau ai" ngu tsun u ai.

Shaloi jang, Nga Ma Ja Pan gaw "Shinggyip Shamyen kaw she wa na" ngu tsun wu ai. Shinggyip Shamyen gaw "E..! Rat Ja Pan e, ngai gaw n grau ai - ngai hta grau ai Shinglap Yubyin ngu ai nga ai. Ngai Salung Sala hpun ntsa gade mi pu tsawm nga tim, npawt gindai de Shinglap Yubyin e gawa azat di jang, npawt gindai kawn ndung nchyen du hkra hkraw si mat ra nngai. Dai majaw Shinglap Yubyin she grau ai" ngu tsun u ai.

Shaloi Nga Ma Ja Pan gaw, Aga...! Mungkan ntsa grau ai ngai tam, Num wa shara ngai gyam ai raitim, grau ai n nga - ngai Nga Ma Ja Pan myit dik na la gara kaw ta? Ya daini gaw, myit malai miprwi pru let Da-ma kasha Rat Ma Sam Naw kaw wa mat sai da.

Nga Ma Ja Pan gaw, shi a Da-ma kasha Yu Ma Sam Naw hpe yu kaji nna, kaga la ni hpe yu kaba tak kaba ai majaw, grau ai shi tam ai rai-tim grau ai shi n mu ai majaw, hpang jahtum shawng na Da-ma kasha Sam Naw kaw she wa ra mat nu sai. Dai majaw, anhte kadai raitim, tinang amyu hpe yu kaji, shingdu kayin kau nna masha maigan amyu hpe yu kaba, tak kaba grau shadu ai myit rawng ai lam gaw ndai maumwi kaw na Nga Ma Ja Pan hte bung na sha re.

Ndai maumwi gaw moi kaw nna anhte Jinghpaw Wunpawng amyu ni Num ningnan shalai poi hta Num nnan Lanyi ai shaloi tsun hkai ai maumwi rai nga ai.

Read more »

Saturday, January 27, 2024

SHACHYEN SHAGA AI LAM

 SHACHYEN SHAGA AI LAM

Shachyen shaga ra ai lam

            Jinghpaw wunpawng amyusha ni a shachyen shaga ra ai lam gaw, mayu, dama hte kahpu kanau amyu ngu nna, ginrung hkusat lam nga re. Numla dinghku de tim, mayu daw ang ai jan hte sha, dinghku de mai ai htunghking tara nga ai re. Hpunau shada dinghku nmai de ai, kahkri ma hte dinghku nmai de ai. Kahkri ma hte dinghku de wa yang, yu htang ja hpaga bang ra ai.

            Dai gaw kaga amyusha ni hte n’bung ai, htinggaw myinghte rusai amyuhpe madu da lu ai amyusha a majaw re. Rusai amyu kaw pyi, Rusai Bawpanaw nga ga ai. Ga shadawn; Lahtaw Rusai nga yang “Lawhkum Lahtaw hte Kadaw Lahtaw”ngu ai Rusai Bawpa rai nna, Marip Rusai nga yang “Marip Kumja, Marip N-gang hte Marip Ningrang”ngu ai ni gaw Rusai Bawpa rai nga ai. Masha amyusha ni kaw gaw dai zawn re ai Rusai Bawpa nnga ai.


            Lahta na Rusai Bawpa ni a majaw daw-ang ai hku nna, “Hpu, Nau,Hkau, Tsa, Shu, Hkri” ngu tsun shachyen shaga ra ai. Daw ang ai hku shachyen shaga n’ra ai amyusha ni kaw gaw mying hpe sha san hkat nna, mying hpe gra gra ngu, tsun shaga hkat ai re. Dai majaw shachyen shaga ai lam hta, mying hte sha tsun shaga hkat n mai ai amyusha ni re. Shachyen shaga ai lam hta, “ Shu, Tsa, Ji, Hkri, Nau, Hpu, Ku, Wa, Moi” ngu tsun shaga hkat tim, shi hpe grau hkungga ra ai (sh) ngai hpe she grau hkungga ra ai ngu ai lam n nga ai. Shada maren mara hkungga manu shadan hkat ra ai htunghking she re.


            Ga shadawn;- nye a daidaw buga Mali-Hkrang Walawng kaw na, shat lusha sha sha ai hpawng hpe yu maram nna mahtai jaw lu ai. Dai gaw asak kaji ai wa hpe mi rai rai, asak kaba ai wa hpe mi rai rai, kadai hpe mung, shat makai (2) hpra ren rai yang, si htu makai mung (2) hpra ren hte, si ntsin wan mi hpra ren jaw ya let, maren mara garan gam jaw ai hpe mu lu ai re. Dai zawn re ai mabyin hpe ginchyum yu dat yang, shada da maren mara hkungga hkat ai lam hpe mu lu ai.

           Shachyen shaga ai lam hta, daw ang ai hku shachyen tsun shaga ra ai lam (15) nga ai.



(1) Kawa daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- kawa a kahpu

- kawa a kanau

- kanu daw ang ai langai ngai a madu wa


(2) Kanu daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- kanu a kana ba ni

- kanu a kanau num ni

- kawa daw ang ai langai ngai a madu jan


(3) Katsa daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- madu jan a kawa

- tinang madu jan a kawa daw ang ai ni

- kanu a kahpu kayung  hte kanam la kasha ni


(4) Kani daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- madu jan a kanu, kana hte kanau ni

- kahpu kanau ni a madu jan ni a kanu daw ang ai ni

- mayu kahkau ni a madu jan ni


(5) Kagu daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- madu wa a kawa

- kana jan a madu wa ni

- kamoi a madu wa


(6) Kamoi daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- madu wa a kanu

- kana kanau ni a kamoi daw-ang ai ni

- kawa a kanau kajan hte kawa a kamoi ni


(7) Kasha daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- madu jan madu wa a kasha ni

- madu wa a kahpu hte la kanau ni a kasha ni

- kana kanau ni a kasha ni


(8) Kashu daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- kasha la kasha a kasha ni

- kasha num kasha a kasha ni

- kahkri daw ang ai jan a madu wa hte kasha ni


(9) Kahkri daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- kasha num kasha ni a madu wa ni

- kagu daw ang ai ni a kana kajan ni

- madu wa a kana kajan ni a kasha ni


(10) Kahkau daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- madu jan a kahpu kayung ni

- kana kajan ni a madu wa hte kanau la kasha ni

- (la) kagu hte kamoi a kasha la kasha ni

- kani hte katsa a kasha la kasha ni


(11) Kaning daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- madu a kana kajan ni

- madu wa a kamoi ni

- kahpu kayung ni a madu jan ni


(12) Karat daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- madu jan a kana ni

- madu wa a kanau la kasha ni

- (la) kahpu ni a madu jan ni


(13) Kawoi dwi daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- kawa a kanu ni

- kanu a kanu ni

- kani a kanu ni


(14) Kajum kaji daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- kawa a kawa ni

- kanu a kawa ni

- kani a kawa ni


(15) Kanam daw ang ai hku shachyen shaga ra ai ni gaw;


- kasha a madu jan ni

- kasha a madu jan a kahpu kayung hte kanau kana ni

- madu jan a kanau num kasha ni


Read more »

Wednesday, April 22, 2020

North East India – the Singpho Tribe, the State of Assam, Incredible India!


https://jungleideas.wordpress.com/category/tribes-of-assam-and-north-east-india/page/2/

Read more »

Jingpho Traditional Attire & (Kachin )Traditional Costumes

 The ornaments of a Jinghpaw or Kachin Woman.
 Kachin tribe : depicition from 1900s.
 Kachin Warrior's sword
 Kachin warrior's hat
 Kachin Rida Maka details
 A Kachin Maiden.
 A Kachin Married Woman with a traditional basket.
The Kachin sword has a silver covered grip and scabbard, 19th century. The sword is 95.7 cm long.

Read more »

Rida Maka Jingpho Interview

Read more »

Jingpho (Kachin ) Traditional Attire









Read more »