Page 31 DAW KABA II *Wawnghkye Ni Majan Baw Ai Lam*

 

JaTawng Naw gaw, Ginnem Ing Raw hpe alum ala kajai shiga she mawng hkra, hkungran la sai lam hpe na lu jang, nga hkyi sumpum hta galau nna gaya hkrum ninghkan, nba htinggrum pyi n hpaw gwi ai sha, wa mat ai shadung Wawnghkye Du wa Wangdi Chyauhpa gaw, sindai masin n si,shadang maroi n ni, yup tsut ninglen yup hprang, chyinglaw shat mayu n shang, ma-ut yuhkraw hta dang hkra myit ru da wu ai.****

Shadung Wawnghkye Du wa Wangdi Chyauhpa myit yu magang, maroi n ni magang, rai sanu ai. Shing rai, shi masin pawt ka-un wa ai gaw, shan hpyi jahkraw zawn tun, panglai hka leng zawn rawt htingkun, Myiba mawng up ran, myi di ninglen myi mahkan wa sanu ai. Shi gaw, myit yu magang masin pawt magang rai wa nna, shi a kraw hta, *“Ngai ri lu! Lamu hpe mahtang lung je na kun? Bum hpe mahtang jinghpa hpye na kun?”* nga nna, lauhku chyalum ut, myi tum sai pa zut, rai sanu ai.

Ya dai zawn Shadung Wawnghkye Du wa a myit kraw hata yak ai lam hpe chye ya ai Hkaw Seng shayi, Nang Jan lali, marai sumshi hte gaw, mura nam-up chya, yu-ngwi nsen sumra let,

*“Shadung Wawnghkye Du wa Wangdi Chbauhpa e! Kumnu Du gaw nau n pawt, Hka nga Ja Shen baren gaw aloi ali sha galoi n rawt, Sindung masin hpe nkam hkwaw, Kumnu Du a myit hpe naw sharang u,”* ngu nna sa tsun tawngban shapyaw da mu ai.

Shaloi Wawnghkye Du kaba gaw, *“Nye a nja shayi, nnan rawt ai hpa li, jamwi dingsi hte e, nanhte tsun tawngban let shalan ai ga hpe mung, hkap la ni ai rai tim, wo ra Ja Tawng wa, ntawt sin gwi la kaw na, Ginnem Ing Raw, jamwi pu mawng, shayi ningbaw hpe shan lu kashun la la gaw, n tawn da na we ai,”* nga sai.

Dai Hkaw Seng shayi, Nang Jan lali, marai sumshi hte mung, *“anhte a makam hpunnu, magap lawm ai kahpru, hkaw seng munu kaba e, numhkaw wan up hpe nau n wut, nat hka ningzam hta nau n shakut, she nga ma ai,”* ngu mu ai.****

Shing ngu nna hkaw seng shayi ni tsun hkra di timung, *“Nawng E Hku sin ai Ja Tawng Naw, sumwum sin ai u hkataw wa mi gaw, anhte Shadung Wawnghkye Chbauhpa, panglai pyi pat ai machyu lungbra ni hpe gasat na hpyen luksuk n-gun mung lu na wu ai n rai,”* nga nna masha yu nna rang rup, hpri yu nhtawm sumprang dup ai hku sha atsun nga ai.

Shaloi, Wawnghkye shayi marai sumshi ni de nna bai htai tsun mu ai gaw,

*“Hkawp hkawhkam ni a hkawhkam wangdi magam e, dai Ing Raw shayi sha mi n lu ai ninghkan, anhte hta sum machyi na lam mi n nga ai. Shi hte ga law gasat yang chyawm me, arawng sadang hta hkra, hpung shingkang yawm wa chye na re. Kaning rai n me law, Ja Tawng Naw chyasi, gwi chyit nli, n mai numhkri hte sha bung ga ai n rai,”* ngu mu ai.

Shing ngu mi tsun dara rai tim, Shadung Wawnghkye Du kaba Na Nep Chbauhpa chyawm me gaw,****

*“Lamu de na nungawng Seng, Mu La mung, kalang mi mu ngun sayang gaw, ninghpawng marang n htu nna galoi n zim; ningbra sharaw a shayawt ninghka mung, kalang mi ka-ap dat ai hpang, majoi mi bai n jahtim; dai hte maren, hkawhkam mungga majoi n mai shabra, baren n-gup majoi gaman e galoi n mahka ai,”* ngu bai htan dat nu ai.

Dai hpang, ja tsing, soi garoi she gumhpu, share latsa up ai myitsu, hpyenbu kaba wa hpe shaga dat nu ai. Shaga da ai hpyenbu kaba du jang, Shadung Wawnghkye du wa gaw,

*“Htaw! Nawng E Hku Shadung, tsaw dik ai bum dagrung kaw, nga ai, Ja Tawng wa, ntawt sin ai gwi la gaw, Tsa Ginnem Du kaba myit sawn jauya e pyi, Ing Raw jan, shi ra ai dama la hpe, shi nan lata u ga, dat dat ai mahtang, zet ku mi pyi jaw nna, shii hpe sa du masit, ngu ap dat mani ai. Shing re ai jan hpe anhte kadai mung, garai n mu hkrum katut ai ten hta, shi hkrai mayun sa, gunglau hprawn hprawng mat wa ai lam gaw n tara ai.”*

*“Dai re majaw, Ja Tawng la ginyuk, bum sha-it, pu-uk, nhtu ninghpuk hpe sa sat, wan shal shanan hte nat, Ja Tawng nli gaw shanang jang shamhit, manam jahkri gaw shanang jang dit sana, ngu nna nye a sindung kraw wang hta dat, hkawhkam dazik gayat kau se ai ngu nna mung, Ginnem Ing Raw hpe woi hprawn la ai, Ja Tawng u-sagyi, masha chyasi, n mai numhkri hpe hkyamsa ngu ai mi n mai pra, rai na hpe tsang ra ai. Dai hta n ga, Ja Tawng wa shi sha, arawng mala la, anhte Wawnghkye du, mu matu ni mahtang gaw, hpawp nun amyu ni tai wa na lam nga ai. Dai rai nna ndai lang hta gaw, anhte a share sai up jasau, Ja Tawng nli htu ra sai,”* nga ai.

Shaloi latsa sawn up ai jauabu kaba wa gaw,

*“Ngai hte rau nye a hpyen hpung ting, tinang amyu hte mungdan a matu hkungga tai na, ngu nna ga shaka tawn chyalu hkrai, maga lap hte makai ai shingra shat sha gun chyalu hkrai, rai saga ai,”* ngu wu ai.

Shadung Wawnghkye Hkawhkam magam gaw, Hpyenbu kaba hte mungga jahkut ngut ai hpang, mungga chyoi chye ai salang, kunghpan ai hkringmang, zet lai ai mahkawn shabrang ni hpe, kaga alak mi dainna, lata shaga la nhtawm, byin mabymin lam yawng hpe, npawt ndung hkren tsun hparan dan wu ai. Ja Tawng ni nga ai Nawng E Hku bum de mung, hpyen rawt htim na rai sam lam hpe mung, tsun shana ndau shabra dat nu ai.

**[Page 32]**

Dai zawn, Ja Tawng la ni myit mang hkrum, myu tsaw myit hte lashum nga ai hpe, Ja Tawng Naw mu wu yang, grau myit n-gun lu la nu ai. Shing rai gaw,****

*“Nye a hpu Zau Sinwa, majan dang laksa, mazut Ja Tawng la hte e, nanhte a Ja Tawng sai daw, ngai likngang ma, wa lawn gaw, Ginnem Ing Raw, shayi ningbaw, jamwi pu mawng hpe, hprawn la ai a ninghkan e, htaw! Shadung Wawnghkye Du kaba, Na Nep Magam wa, yup n lu sha hkra, manawn bu nga ai.”*

*“Ya dai wa gaw, anhte Ja Tawng la ni e, nkawnjet aprat shawai, lap galu kumbang shalai, Ja Tawng jan shatai kau ngut sai Ginnem Ing Raw hpe, kashun la lu hkra nga, shi a Wawnghkye hpyen luksuk kaba ni hte, sa htim gasat na lam shiga hkawn pru wa ai,”* ngu nna tsun hpaw dat nu ai.

Dai ga hpe na jang, Ja Tawng la nga manga, share ninghkring mahkra hte gaw, nang shoi nang sha, myit mang kaga ga n nga ai sha,

*“Shadung Wawnghkye ni kapun pun la zawn rai rawt, tim rawt, wahpang nat ai zawn di, jawt tim jawt mi ga; anhte Ja Tawng la ni gaw, majan gasat na lam n nga nna she lasi, ningshung gwi nya tai nna she gwi nyi, hpa hkrit tsang na shara mi n nga mali ai. Tinang wa hkrai sha hkum hka, mayun ga dwi sha hkum hta; moi na ji Ja Tawng kumnu, majan poi shagu ninglaw lu, dan lungseng hkyu ai padang sai share, shi hpe woi ai sa-wa hkawnze ni ga: ya daini raitim, kanang gara de me hprawng makoi mat sai n rai. Moi, ji hta jawn ai sai mau lu, sai san chyu ai sa-wa nat ni a lusha ginra, gying kam kaba nna she arai na re ai,

”* nga nna sinda adup let kahkan, lahpum malu let dakan bu shajang ma ai. Shing nga tsun ai Ja Tawng sai au man, share wa-dan, jaubu ninghkring wa-ngan la shagu gaw, lauhku chyalum, share sai kri zut, rai mat sai Ja Tawng ni mahkra hpyen daw wa hpe shaga tsun mu ai.

Shing rai tsun ai hta, *“buk ginshang hpaw, padang napseng shaw, shamawn shaba wawt garu, majan dang shanan hpe jasu,*

*Nwawt dumsa usa ni hpe shaga nhtawm, mare baw mare mai de lup tawn ai matsu ni hpe mung jasu, buk ginshang kata kaw bang tawn ai majan poi shagu padang ninglaw lu ai ntawng nhtu ni hpe mung shaw mu, hpa hkum hkrit myit,”* nga ma ai.****

Ning nga nna Ja Tawng mazut ni mahkra myit nden ja ja, napseng nhtu nhku gra gra, lachyen lahka n nga, mungga hkum sha shaga ai hpe na jang, Ja Tawng Naw Gumhkawng, lamu hpan Alawng, mazut hpri tawng gaw, nachying wa kabu hkinnum lu, sindai masin su, atsam ningja pru wa sanu ai.

Dai zawn Ja Tawng sai au man, magrau grang ai share wa dan ni a, myit mang kraw lawang ni hpe chyoi hte nat, Ja Tawng nli gaw shanang jang shamhit, manam jahkri gaw shanang jang dit sana, ngu nna nye a sindung kraw wang hta dat, hkawhkam dazik gayat kau se ai ngu nna mung, Ginnem Ing Raw hpe woi hprawn la ai, Ja Tawng u-sagyi, masha chyasi, n mai numhkri hpe hkyamsa ngu ai mi n mai pra, rai na hpe tsang ra ai. Dai hta n ga, Ja Tawng wa shi sha, arawng mala la, anhte Wawnghkye du, mu matu ni mahtang gaw, hpawp nun amyu ni tai wa na lam nga ai. Dai rai nna ndai lang hta gaw, anhte a share sai up jasau, Ja Tawng nli htu ra sai,” nga ai.

**[Page 33]**

chye la ngut ai hpang, mare masha, ningtung ningba, ji nban mahkra myit hpe, san chyam ginlika la na nga, Ja Tawng Naw Gumhkawng, mazut hpri tawng gaw, Kajai Gyeng Seng hpe dum, shawa mahkra hpe shaga sumpum da nu ai. Shaga ai bau mahku na jang, baw chyang machyang, n-gang hang dhang dadang, mahkra hpru, hkrau-la maja ja let, sa du mara ai. Shing rai, mare masha ningtung ningba, myihprap mi hte pum, myi grip mi hte hkrum re ai hpe, kabu let hkri-awn, chyeju dum ga hte shakawn wu ai.

Dai hpang matut tsun wu ai gaw,

*“Nanhte shawa daw tsa hpe ningdu bau dum nna shaga ai lam gaw, nanhte yawng hkra a makam hpunnu tai u ga ngu, woi wa ai ndai Ginnem Ing Raw a majaw, shadung Wawnghkye Du, sumprang palu, lep hpawt na hpyen luksuk kaba kashun la na, nga ai shiga du ra ai. Dai majaw ya hpawt ni, hpyen hpung ting, tawt hpra, na ni hpe htim gasat nna, ngwa raw hpawt na rai sam, nga ai. Dai hpang, wa ai shadung Wawnghkye Du kaba, hkawhkam lau-ngun de sere mani kabreng, padang poi sha nna, kabreng sin rai, sin htim, lamu hte, lamu shagrim di grim, ai zawn rai n me grim, Ja Tawng nga shingran padang nseng hpe chyawm shaman gaw,”* nga ai.

**Bai Matut na gabaw**

**Ja Tawng Ni Wawnghkye Majan Hkyen Ai Lam**

Shadung Wawnghkye ni hpyen htim na shiga na jang, Ja Tawng Naw Gumhkawng, lamu hpan Alawng, mazut hpri tawng gaw, yuk hkam dabri htu, lauhku chyalum lu, nga rung pahke dum nna, hpyen jaubu yawng hte madu jan ni mahkra hpe shaga dat nu ai.

Shaga ai masha ni gaw, bum shagu de nchyun shaw, magwi kawng hte bwimung maw, naura jahku htu, hkashawn jahku lu, Nawng E Hku bum ting zup, ma-un tu htingra mahkra tup, di nna gap da ai nta ting za rai wa mara ai.

Bai jaubu mang Galang, nbung daram chyang ai chyaulang shabrang, gumju majan dang htawngmu ni mahkra mung, u garai n goi yang, lawan sa du na matu, luhpai gawngdang nat, ndau bau kaba gayat rai ma ai.

Dai ni gaw, nachying magrau grang ai share ninghkring ni rai nga ma ai. Ya shing rai, hpyenbu kaba, mungdan myit ai laksa, hpawng nna myiman chyawm hkat, Ja Tawng Naw Gumhkawng, mazut hpri tawng hku nna, shawng san jep yu yang, kaga mayu shayi, kashu kahkri, lawu lahta makyin jinghku ni kadai mung garai n lawm ai; shante Ja Tawng ni san san hkrai sha, rai nga ai hpe mu lu wu ai.—-**#JaTawngNingchyin** **#KachinHistory** **#Jinghpaw** **#KachinLiterature** **#CulturalHeritage** **#HistoryMatters** **#bookcollectionindia**, naw matut na---

Read more »

Jatawng Ningchyin Laika ngau.Ka ai Sara Kaba Duwa Hkyeng Nang.

Daw I [Page 19]**

**Tsawm La Ai “Ing Raw”**

Moi shawng de grai hkikhkam nna kaba ai mare langai mi nga ai. Dai mare gaw, Ginnem mare nan rai nga ai. Dai mare a madu gaw, Ginnem Du kaba, Mung Myit wa Laksa ngu ai wa rai nga ai. Dai Du wa gaw, hpraw nsam nachying tsawm la ai, shayi Ing Raw ngu ai mi lu da wu ai. Ginnem Du kaba wa a nta gaw, dap shijahku waw nna, grai galu nga ai. Shade mi hkikhkam la ai re majaw, dai nta hpe **“Htingnu”** ngu shamying da mu ai. Htingnu ngu ai, Ing Raw a hpraw nsam htoi gala ai majaw, wan shatu pyi n ra hkra rai nga ai. Dai rai nna, Ginnem Ing Raw a tsawm la ai hpraw wunlang a lam hpe, Jinghpaw masha ni daini du hkra shagawp sha-a ai gaw:-

>*"Hpraw wunlang jung, Shijahku dap htingnu hkung; maling kata na salwi si zawn dan; Hpraw san shata aman man; Zaunyi amyi myi, U pra di ahpyi hpyi; Uri shabyi zawn san, Nhtoi gintawng daram dan; Shi gaw, Ningju pat neng hte pai, hkra shabyi nat, Latsa chwyi gaili hte awn yawn sinda gayat; Shi hpe mu yu ai ni yawng hkra, Kraw wang sindung htep gara; Hkrutum hkindang loi sha mi shara; Myi hprap zawn gala ai jan"* ngu tsun shagrau da mu ai.

>

Dai re ai majaw, Ginnem mare gaw, lai sa lai wa manam ni yawng hkring, ja len hpaga hting, kata wan wut wan “a”, ning-ip shiga bra ai mare rai nga ai.

### **[Page 20]**

**DAW KABA I | Tsawm La Ai Ing Raw**

Bai lam mi hku tsun ga nga yang, Ing Raw hpe mu yu sai wa kadai rai tim, minla noi jung mat rai nna, yup tim yupmung mang, sha tim shat dang dang, nsa shaw tim, sa hka hkrai kamang, rai shajang nga ma ai.

Shade de, tsawm la ai jan rai nga ai majaw, kadai mung shi a lam hpe n tsun, n kajai ai n nga lu ma ai. Dai zawn kajai gara ai shiga mung, mungdan shara shagu njut nnaw hkan mawng she mawng, gumhkawng she gumhkawng hkra, chyam bra mat wa sai.

**Ing Raw Hpyi Manam**

Ginnem Ing Raw a tsawm la ai hpraw nsam kajai ai satang shiga gaw, sinpraw sinna dingdung dingda, ni ai, tsan ai n nga, bra chyam wa sai. Shiga dai, na ai ni mahkra mung, *“Mu mayu ai mahtang, sha mayu ai hta grau ai,”* nga ai ga malai hte maren, mungdan shagu de na hkawhkam kasha, sahti hpaga la ni mahkra, sa hpyi la mayu ai hkrai rai shajang wa masai.

Ya lana de mi hta, Ing Raw hpe sa hpyi na matu dama la marai manga ting, kalang ta, sa zup shajang mara ai. Dai ni gaw:-

**Langai ngu na** bau ju pyi shijahku ting tu hkra re ai bausa gun ai Shadung Wawnghkye Du wa, Wangdi Chyauhpa.

**Lahkawng ngu na wa**, magyen yan bujung labu gun ai Lamu Htum La Wa, dai wa gun ai magyen yan bujung mung, hpyan dat yang, shijahku dap htingnu hkrang; katsu nna shawn dat yang, na pyen hku e hprang, re ai mauhpa bujung labu rai nga ma ai.

**Masum ngu na**, Ja katsing jet, jet joi mi tup gun ai, ja tsing dup ai soi garoi, Da Dan Zau Doi ngu ai wa.

**Mali ngu na**, Shinglim Sep Zau Krim Uma Hpungdim ngu ai wa mung, dung dat yang, sumdun lahpyen tup, hpyan nna shadawn yu yang, hkam dawn grup hkra, re ai “Htangwang” ngu ai hkachyi gaili mi gun sa wu ai.

**Manga ngu na wa gaw**, Ja Tawng Naw Mazut, hkauba garang lunghkrut ngu ai wa rai nga ai. Ndai dama la marai manga hpe Ginnem Du kaba, mungdan myit jasat ai Laksa gaw, chyalai namchyim hte hpring ai, wa hkrang salu hpe, hkap jen, rim la ai, tsa lauhku hte hpung, ya du hkra ndai zawn shalai tsun chye nga ma ai.

> *"Wa awng dumbung hta bang,* *Nbang gawk tep kaw shingdang;* *Baw hpang jut de shanat,* *Ndi gram dingla ni sat;* *Sumbwi tsang pawng hte laden,* *Shinglap yubawn e byen;* *Hpaw dat yang sama wai,* *Ningji seng Galang pyi kahti ai;* *Hprep di dat yang,* *ya ma tsing pyi si,* *Karap sin shalip pyi mani;*

**[Page 21]**

*kalang mawm di yang,* *Hpara su nten htun,* *Lahkawng lang mawm di yang,* *Myi hpyi summwi kun;* *Masum lang mawm di dat yang,* *myi hpyi hkindang kawm,* *shayawt ninghka tawm re ai,”* ngu tsun kajai da ma ai.

>

Ginnem Du wa gaw, chyaru tsa gam garan jaw ai shaloi, kaga dama la marai mali hpe singkai tu, maichyu kawk hte dat bang jaw ai rai tim, Ja Tawng Kumnu, dan lungseng hkyu hpe rai jang gaw, wara dumbung hta bang jaw wu ai. Dai zawn shanhte hpe hkalum la ai aten hta, Ginnem Du wa gaw, sa du ai dama la marai manga hpe shanhte gun sa ai, hpu ja rang ni a lam san yu wu yang, shanhte mung langai hte langai kabu gara rai let, tinang a ja hpaga ni shaw madun nhtawm, “Ing Raw shayi sha gaw, nang tsa Ginnem Du wa yu tsaw ai wa hpe me ya mi”, nga ma ai. Shaloi Ginnem Du kaba, mungdan sat sha ai Laksa de nna tsun htang wu ai:-

> *“Hkri Zau Sinwa dama la kaja hte e, nanhte yawng, Du ngu yang mung, Du hkrai, Jan ngu yang mung, Jan hkrai, hti-tang, jawng kang ai hkrai rai myit dai. Ngai de nna gaw, nye a dama la majing hpe n ginhka lata ya lu ai. Le! Ing Raw shayi, shi nan she lata u ga. Dai re ai majaw, le! Ing Raw shayi a nga shara Ja Hkawn Pinla Dap de nanhte hkum nan sa du, myiman chyaw chyaw tsun yu manu,”* ngu dat mu ai.

>

Dama la marai manga hte mung, katsa Ginnem Du kaba, mungdan sat sha ai jauya wa tsun madun ai mungga hpe na ra ai hte htaphtuk dum manu ai.

**Ing Raw Jan a Ja Hkawn Pinla**

Dama la marai manga hpe “Le, Ing Raw a ningdun yupra de sa nna, shada myi man tut chyaw rai yu masit”, ngu tsun ai Ginnem Du wa a ga hpe, laswi lasa sau pyi byawng hkra, na ra sharawng da mu ai rai nna, langai hte langai, Ing Raw a Pinla dap de, sa du mayu ai gaw, masham sama manam hkrup ai, wawt yam zawn rai hkra she gama mat shajang masai. Kaning rai nme law nga yang, dai satang shiga mawng gumhkawng la ai, Ing Raw hpe kadai mung, kadai shawng, mu hkrum mayit ai myit gaw, gasit katu bu nga malu ai.

Rai tim, Ing Raw jan hpe hkrum na matu gaw, shanhte myit ai daram n loi nga ai. Hpa rai nga yang, Ing Raw shayi ja dingsi gaw, shi a salung sala hkawn jan manang matsat tsa ni hte hkrai, tut e, ginrun nga ai jan, rai nga ai. Shanhte shanu nga ai shara gaw, Ja Hkawn Pinla ngu ai Nla dap kaw rai nga malu ai. Pinla dap gai daw, dap sumshi waw, hkuwawt sumshi hpaw ai rai nna, barem sumla singgaw ai manghkam labu matu ni shada kasawt sut-sat nna, na lawn hpungtang wu kadu ai gaw, na lashing she gara, kara jaw hpawng pyi shanut na zawn, nga ai rai.

[Page 22]**

**Wawnghkye Chbauhpa hte Ja Hkawn Pinla**

Shing re ai a majaw, Ing Raw gaw gara gawk kaw mahtang yup ai kun? Chye sagawn la na matu, grai yak mat nga manu ai. Dai zawn myit yak nna, kaga manang ni gaw, shada naw mada yu, sawn sumru bu nga ai aten hta, Shadung Wawnghkye la wa gaw, Ing Raw hpe, ngai shawng lu jahkrum, shawang amyit shawng lu hkindun lu n-ga nga, n hka lum, n-gup chyum rai hkra rai nna, shawng rawt sa wa nu ai. Pinla dap de sha naw, lagyim marim asoi agyoi yu rau yang, manen hkumpup hpe kabye kaprau, ngahkyi sumpum hta kashawt galau, mat nu ai. Wawnghkye la wa, galau ai shingran kanawn ai majaw, kawn tawn ai, sau mawn usu ni kajawng, ruk rak ai hpe, ginhkyeng (ningkyeng) sharaw htim ai shadu nna, mare na chyaulang shabrang ni hpu sa wa mara ai. Dai Wawnghkye la wa gaw, Ing Raw a ningdun yup-ra mi n mu, ningsang gaya mi chyawm lu, nga utang hkyi sha mu magra, ningsang gaya kaba sha mu hta, sutang hkyi sumpum hte sha rau ginshum, shadung wunyaw myiman sum nna, lahkawng htap hpun let, wa htinggrum taw nga mat nu ai.

**Lamu Htum La Wa hte Ja Hkawn Pinla**

Lamu Htum la wa mung, dai lam hpe n chye ai majaw, kadai mung garai n sa yang, ngai shawng n-ga nga, lawhpa myit kaba hte chyahpung lam hku garet wa ai hpe, ntawt sin gwi la e, makret kawa dat ai hkrum nu ai. Shing rai, gwi tuk lung nna myi man du hkra bum, gaya kaba hkrum ai hte, kanu da ya dat ai nba hpun sha htinggrum kau nna, wa yup galau taw nga mat sai rai.

**Da Dan Zau Doi hte Ja Hkawn Pinla**

Dai hpang e Da Dan Zau Doi gaw, kaga manang ni hpe, mada yu jahproi nna, yawng hkum nga ai hpe mu jang, htat chyang nsin kata hta masawp lamawm let, Ing Raw hpang de naw, hkawm sa na nga rawt sa wa yang, laring gumra hpum taw nga ai hpe, machyu lunghkrung zawn nawn nna, magra jum dat ai nga yang, laring gumra e rawt lahkat, wanglung kaduk de me, hkrat bang wa nu ai. Dai rai nna Ja Tsing dup ai soi garoi, Da Dan Zau Doi wa mung, kahtan kaw tauba si dam bawang, katsa wa a nta de na shi a gun rai ni hpe pyi n hta la ai mayun hprawng mat wa sai rai.

**Shinglim Sep Zau Krim Hte Ja Hkawn Pinla**

Dai hpang Shinglim Sep Zau Krim Uma Hpungdim ngu ai wa gaw, shi a myit kraw azai hte myit sawn sumru yu nna, manang ni, langai hpang langai, Ing Raw a shara de, lagu marim lagyim sa ai lam ni hpe, chye la kau nu ai. Shingrai shi gaw, ya, hkau Zau masum masha dawhpum hte mahkra,

---

### **[Page 23]**

mung, Ing Raw jan hte pungding hpoiwang nrum, ningsang gaya hkrai she hkrum masai. Dai zawn byin ai lam ni mahkra mung, ngai kajai Zau Krim, Uma Hpungdim a, gying kam, hpung shingkang a majaw, byin ai nan rai sai, ngu, sawn la nhtawm, rawt galai sa wa sai.

Ya, ulat hpunggam goi, rum hpang nhtoi nnan htoi ai ten e, Wo! Ginnem Ing Raw jan a, ja hkawn pinla de du nna, hkuwawt chyinghka ni hpe masem yu dat ai nga yang, lagaw kabye na shara maga de atsawm sha, yu na, n dum kau wu ai majaw, pinla dap langai mi a hkuwawt yang na, jit hkang htingre la-ing de, kashawt bang mat wa nu ai.

Shing rai, di hkrat bang ai htingre la-ing hta, du lim hkra, lup taw nga ai hpe, Ginnem shayi ni sa mu, Ing Raw hpang de, n tsawm shiga du na hpe tsang, ntawt sin, gwi la, hkap amya na ahkre na hpe mung, hkrit tsang ai majaw, shi hta rawng ai n-gun lapyin mahkra hte htingre, jit la-ing kaw na, tsam mari mahkyit mahkat noi pru wa sai. Shinggan de du nna, shi a hkum hpe yu yu wu yang, yu chyayat nsam sam, jit hkang manam ai gaw, ladi nchyun daw na daram, rai mat nu ai. Dai majaw, shi a manam shara, Ginnem Dukaba a rung dawp dawng de nhtang shang wa na gaw, kachyi pyi n-gwi mat nu ai rai nna, kalang ta, maling numran hpe tawk gala let, shi a buga de hprang rai wa mat sai rai.

**Ja Tawng Naw Mazut hte Ja Hkawn Pinla**

Ya hpang jahtum dama magum, Ja Tawng kumnu, dan lungseng hkyu, mazut hpri tawng matu, chyawm me gaw, lahpaw tingrawng sha hta lang, taiyu shinggyin ni hpe, nhpye hta htawm bang rai nna, sumwum sumwaw hkan wam, htingra kaiset ula tam, likngang brang lawn ni hte jahkau, layung makyit hpyau di nna, shabrang ma ni hte shawng kanawn da wu ai. Dai zawn akraw hpaji daw, shabrang ma ni hpe, u numji numjoi ni gap jaw di nna, Ginnem Ing Raw shayi ningbaw a lam hpe, shi hte hkau chyap sai likngang brang ram ni tsun dan mu ai gaw:-

> *“Hkau e...! Anhte a Ginnem shayi ja dingsi gaw, Jaugawng latsa madoi n up ai u gan, Lamu ganghkau e pu tu ai nampan, Pai hkra shabyi hpe ningju pat neng hte nat ai jan; Shingdu aman mada yu yang, hpraw wunlang hkung, Jan htan shingna jung ai; Ginnem Du ni a shijahku dap htingnu ting, Wan shit shanan n shachyi ninglen hkung, Ninggawn shawa a myit minla jung ai jan rai ai law!”* ngu tsun dan mu ai.

>

Dai jan gaw:- *“Wora pinla dap sumshi waw, Hkawawt sumshi hpaw ai hta na lawu e hpraw, lahkawng mung-*

---

### **[Page 24]**

*shawng amyit n kaprau, Lai ri latung kangau nna nga nga ai,”* ngu nhtawm, sumwum kata nna azi, la hkra yung tai hte madi let, tsun madun dat manu ai.

**Ing Raw Jan a Ja Hkawn Pinla Dap De**

Ja Tawng Naw Gumhkawng, lamu hpan Alawng mung, likngang brang ni matsun dat ai hpe, ai sha di matsings la nhtawm, hpang shani na shana, zahka shat sha ma ai aten hta, Ginnem Ing Raw a shara, ja hkawn pinla de, barem myi hte azi, gap dat ai pala zawn, hkre di, rai sa wa nu ai.

Ja Tawng Naw Gumhkawng, lamu hpan Alawng, du shang wa jang, prat wai gumgai jan kajawng ai gaw, shi a lai ri jit na (zinna) she htawng hkra, rai wa sai. Dai hpe Ing Raw gaw, yungwi nsen hte yat sha bun, shabyi htep di nna tsun wu yang, se re mani sai, kaga dun ran hkrai, rai mat wa sai.

Ya Ginnem Ing Raw shayi ningbaw jan gaw, Ja Tawng Naw hpe hkangkhyi sumla da bang, 'baren baw sumshi dingsang,' re madang pa, “panep,” shaw nna hpyan, nbang maga de san, di nna shadun nu ai. Dai hpang, baw nhtung maga de bai yawn, jet raw chyaru lauhku dumbung hpe krawn, ngatsang shan jahkraw hte rau yep di, shadun jaw let, hkap hkalum hkungga la wu ai.

Shing di, hkap hkalum shachyen la ai hpang, shan hkrai sha wunyaw aman hkrum, se re mani sum

---

### **[Page 25]**

re ai aten hta, Ginnem Ing Raw shayi ningbaw gaw, nhtung gawk kaw na, wara dumbung ni hpe malaw, buk ginshang hpaw, kawa chyen pau ke manaw jaw, larung sumpyi ni jahkum nna shun, masum hkam ep-ya hpaw madun, binlang shaji ni hte lagra, panyan pan-tsun ni hte mawn shakya di nu ai. Shaloi Ja Tawng Naw gaw, Ginnem Ing Raw hpe,

> *“E Rat e! ngai gaw nang Rat jan hpe u gaw e magam hpun tingra madoi, yubyi tangraw e kadung hpunkraw mangoi; sumwum jahku din ai kaw na kataw tawji a ma-u mu, hka hpunggwap jahku din ai kaw na ngahpyin ngalai yu, di mada let, da nan sing ndan zawn shading ti, sa du ring ngai re. Nang hpe nan kaja tsawra dik nna sa du ai rai ngai,”* ngu wu yang, Ing Raw gaw:-

>

> *“E Rat e! ngai gaw, kahtan singkung ru hkum mi hte, shingnoi noijit jahku lu shatai, madang pa chyen mi hte chyantai htai yawng jahku lu shatai ai wa kaw sha n rai yang gaw, n wa nga nu ai jan rai ngai,”* ngu htan nu ai.

>

Shaloi Ja Tawng Naw mung, *“O Rat e! Tinang myit tawn ai lam me chyawm gaw, ngai mung, mali zaini chywi nna du ngai, summwi hpe lahkawn nna dang hpang tup, di lu ai jan hpe sha n rai yang gaw, n la na ngu ai nrat Zau sam tsang, sau wan kalang kang rai nngai. Rai tim, nang Ginnem Ing Raw, shayi ningbaw a ningsing hpraw htap, ri da maka kap, lailen akyang kaja, tsun na mara mi n mu ya re ai satang shiga hpe lu la ai majaw, htaw! anhte a Nawng E Hku Shadung, mungkan a marung, ninghkawng tsi wa tu, myit ai sumhpa lu ai ga de, woi la nna, chyinghkai nu a malai shatai ti, tawn da na matu sa du ring ngai re,”* ngu bai htan tsun dat wu ai.

Matut nna, *“Ya hte hpawa tup, nwa Ginnem Du kaba a rung dun dawdap kaw sa nga nhtawm, gun nawn sa ai shayi hpu ja ni hpe mung jaw ya da sai. Nang hpe hpyi na matu sa ai mung ngai hkrai sha n rai; kaga manam mali mung nga ma ai. Anhte yawng hpe tsa Ginnem Du wa, mungdan hparan ai laksa gaw; jet raw lauhku tsa hte hkalum la, n gaw nwai mung hte tsun ya mi ai gaw; sau mawn wa la shan hpe sha la, jet raw lauhku lu da rai nhtawm, le! Ing Raw a shara, ja hkawn pinla de sa wa masu; ngai gaw, nanhte hkri Zau Sinwa, dama la marai manga hta na, dama la majing hpe n lu lata ya ai. Dai majaw, Ing Raw shayi ningbaw jan, htoi tsawm ninghkawm shi nan she, lata ginkha la lu myit ga, ngu dat dat mi ai,”*ngu wu ai.

Matut tsun jat ai hta *“Shingrai tsa Ginnem Du kaba a mungga lu la ai hpang, hkau Zau marai mali, masha chyasi ni gaw, nang Ginnem Ing Raw a ningdun yup-ra, sa tam masem ai nga yang, nga hkyi sumpum kabye galau ai mi galau, jit hkang htingre la-ing hta hkrat dau ai mi dau, laring gumra e lahkat ai ni lahkat, ntawt sin gwi la e kawa makret dat ai ni makret dat rai nna, wunyaw aman sum, ningsang gaya kaba hkrum let, wa mat shajang masai. Dai rai nna, nang Rat Ing Raw a shingnip shingna pyi n mada ai ningsang gaya hta, seng dek n-gang grai, rai nna wa mat ai ni wa mat, yup-ra kaw nba htinggrum pyi, n hpaw gwi ai taw nga ai ni gaw taw, rai masai.”*

*“Ngai chyawm me gaw, nang Ing Raw hte nan, Hpan Wa Sagya e san, laju pungkum ka kawan hkrum singgai. Dai rai nna, ngai hpe gaw, Ja Tawng Naw, nang hpe gaw, Ginnem Ing Raw ngu, shingteng amying du teng, jahkrum da mani ai re, brang lawn ni e jau, layung makyit hpyau rai nna hkan sa ai hte nang kaw myiman chyaw rai sa du wa ring ngai.”*

*“Dai re majaw, ya nang Ginnem Ing Raw shayi ningbaw, Ginnem shayi, ja tsing dup ai dingsi gaw, anhte a JaTawng Lau-ngun de mada, Nawng E Hku Shadung de she lau wa saga. Wo wo! htaw htaw! hkum tsun shanut, na a sindung kraw wang hpe lau she jahkut, shayi amyit hpe lawan dan, makyit gamung lawan she hpyan sanit. Ngai Ja Tawng Naw Gumhkawng, lamu hpan Ai aLawng ri gaw, puhkram la hpyi hpyi,Tsau Gawng u amyi myi,Ahpraw ningja pru,Sindamun Kaja tu ai wa rai nna, hkum hpe yu tim kam mai, azai nyan mung sam ai wa rai nngai,”* ngu wu yang, dai lam ni mahkra hpe myit kraw hta sawn sumru

---

### **[Page 26]**

yu ngut chyalu rai nga sai, Ginnem Ing Raw mung, shayi myit kaga myi n shanut, kraw sindung hkut sai hte maren, shinggan myi sha mun, di nna sindung gadi ap-in shun, di dat sanu ai.

Shinggan myi sha mun, di ai kumla hpe chyoi chye tak hkawn tawn ai Ja Tawng Naw Ningsin sharaw mung,

> *“Shaloi gaw, Rat Raw e! ya ulat hpunggam goi kri, Lainawng dung hpungtsin hpyi, wa gawn salang ni, tinang yup-ra de shang, kru majan a maitsan htang re ai aten hta, nang Ginnem shayi, jamwi pu noi ai dingsi mung, na a shayi dunra nna pru, ngai mung htaw! Tsa Ginnem Du kaba a rung dun ,dawdap kaw na du, anhte a Nawng E Hku shadung, kaba bumlung de htawt wa saga i?”* ngu wu yang, Ing Raw jan myi lu sha mun, kraw kadi shun di nu ai. Dai kaw nna shan gaw, shada myi lu chyai, sindung kraw kadi lai, yung tut layung hkai rai masai.

>

**Ginnem Shayi Woi La Ai Lam**

Ya Ja Tawng Gumhkawng lamu Hpan Ai Alawng gaw, Ginnem Du kaba a shayi, mungkan na ai dingsi kaw na mungga gadi lu ai la, n prai mai nam-ya chya ngut ai hpang, manam yup ginra, dawdap kaba de na, shi a buhpun nba nhpye n-ga danhkung danna mahkra hpe, wa la nhtawm, chyahpung lam maga de pru nna Ing Raw jan hpe, la taw nga sai.

Ja Tawng Naw pru, la nga ai kade n a yang, ningsang gadi du, ulat hpunggam goi garu, dingdung maga de na lainawng hpungtsin su, nga nna bung wa ra ai. Ginnem Ing Raw mung, shayi ningdun kaw na rawt na matu, buhpun nba,lairi jitna,jawhpawng kara du hkra,hta sumpum nhtawm ,shi a buk gingshang kaw bang nna hkyawm di wu ai. Dai hpang, pru na chyinhka maga de nawt, asat lagaw htawt sanu ai.

Shing rai hkuwawt chyinghka hpe yawti ningwawt matu hte sap nna ap, hkum chyen mi sha dap naw ,di wu yang, Ginnem Ing Raw, jamwi pu mawng, shayi ningbaw a tsawm la ai shayi shingna gaw, makau kaw na, mam dum a, shakum hta kap rai, dan dawng pru wa ra rai. Dai zawn dan pru kap ai shayi shingna hpraw wunlang hpe, Ja Tawng Naw gaw, Ing Raw nan rai sai ngu, rawt ahpum dat ai nga yang, shaprai dat hkra di, gap tawn ai, mam dum sumshi ting wa, grum rai, daw taw salu ai. Dai zawn, mam dum sumshi she daw hkra rai, gamu ahpum kri taw nga ai, Ja Tawng Naw hpe, Ing Raw raw mu yang,

> *“E! Rat Zau Mazut, hkauba garang ai lunghkrut, Rat Zau Gum hkawng, ningsin sat hkawm ai sharaw e, shayi gadi galoi n shai, nam-ya maka galoi n shaprai; nang rat Hta*

>

---

### **[Page 27]**

> *lai, kadai kaw mung, htawt wa na ni ai n rai, shadang ninggun ja madun gaw n ra na sai,”* ngu wu ai.

>

Shaloi Ja Tawng Naw gaw, nsen ngoi pru ai maga de man galau, Ing Raw hpe lapai hpawjawk kaw hta hpai nna hkrau, Ginnem du ni a jahku dawng du hkra di, kum da ai wanglung kaduk hpe, shingtawt gale nhtawm, le! Numshang yang kaw hkra, hkun hpun hpe mung, dumhprawt di nna, Ing Raw hpe hprawn, woi hprawng wa sanu ai. Shing rai Ja Tawng Naw hte Ginnem Ing Raw yan gaw, namtsing jahtung maling hpe, tawk ashep nna, Nawng E Hku shawa, Ja Tawng nga shara, ma-un tu htingra de, du wa masai.

**Ginnem Ing Raw Hpe Hkalum La Ai Lam**

Ya Nawng E Hku Shadung hta nga, Ja Tawng mare masha ningtung ningba ji nban mahkra gaw, “Ja Tawng Naw Gumhkawng, mazut hpri tawng e, Ginnem shayi, ja dingsi, Ing Raw hpe nang woi htinggrum, woi hprawn nna, du wa ra ai” nga, tsun gara ai shiga hpe, na lu jang, lawu lahta nta shagu kaw na, htingbu htingbyen ni kabu gara let, sa hpu yu ai ni gaw, ningrim ulun wa ai u ni zawn rai, kahpru shajang mara ai.

Dai num nnan sa hpu yu ai ni gaw, chyaru, tsa, u, udi, shan, nga, re ai ni mung, gun sa ma ai rai nna, chyahpung maga de na, hpun tawn shara ting, dai rai ni hte hpring, dem rai mat malu ai.

Ja Tawng Naw Gumhkawng, lamu hpan Alawng mung, kawoi dwi Gintawng jan Banang hpe,jaw jau let, wa hpraw kanu htau nna shagraw, kawng Lamu Shen Naw Gumhkawng, ningji Seng Galang tai mat sai Alawng a mying gang nna, shaga matan let,Gin Nem Ing Raw hpe Hkung Ran

la nu ai.Dai Shaloi chyai ai ga gaw,Ning nga nga ai.

> *“Kawoi dwi Gintawng jan Banang hpe jaw jau,* *Shayi maraw hpe shanang e raw kau,* *Hkawn jet aprat shawai,* *Lap galu kumba shalai,* *Hkang dup ri tik lang,* *Lapli kumba shang,* *Makyit bujung hpai,* *Nsam prawn bunghkaw pai,* *Ja shawng jan kamoi Ba e shanam gaihpu chya,* *Mayat sinya wa,* *U Gaw Hkumgrang tsip gaw,* *N prai mai nam ya jaw,* *Num ningnan lahkum hte hkap,* *Shi bye htai yawng kaw shatsap;* *Ngahpyin ngalai ujat lun,* *Shinggyim magam gun,* *Shingteng amying wundup,* *Wangdi shawun chywi nan wun-up,* *Kagu karat kamoi kana,* *Kashu kahkri ni hte shachyen ya,* *Num nnan hpa jaw wun nna ren”* nga ga ni rai nga ai.

>

Dai shani kaw nna Ginnem Ing Raw shayi ningbaw gaw, Ja Tawng jan tai, shingteng amying galai nu ai.

#JaTawngNingchyin #KachinHistory #Jinghpaw #KachinLiterature #CulturalHeritage #HistoryMatters #bookcollectionindia, naw matut na-

Read more »