Ningdun Manga , Bum Manga

 

Jinghpaw Wunpawng Myu Sha Ni Ningdun Manga Bum Manga Garan Ai Lam

                Chyai Hka hku kaw nna ningtung garan ai dumsa ga,

(1) Marip Gam Rum ja                    -Shangai ningdun bum kaw nga .
(2) Lahtaw Naw Lawn                    -Magrung Bum Yau , Ngaw Bum shadung ga pa .
(3) Lahpai Dai Na La                      -Hpai Htung mata pa .
(4) Matsaw Wa Nhkum                  -Ningran hkra tsaw nga .
(5) Maran Wa King Nang               -Singgung ga nai pra .

                Shangai ningtun bum kaw na law htam chyam gra wa ai .

1. Marip Gam Rum Ja                     8. Maji Mala
2. Marip Hka Shu Hka Sha             9. Myitung Hpau La
3. Kareng Tingmai sha                     10.Nlam Wa na
4. Chyasen                                      11.Zahkung Ginraw, U jik taw law
5. Nding nang pen tingsa                  12.Tangbau Tang La
6. Udi Chyang maja
7. Htau Dingga
                 Ndai gaw , shapawng yawng wa a kasha ni ginru ginsa hpung (7) myu ga hpan (7) shangai ndung bum kaw na wa hkyet mying shamying shadip jahpang garan ai shaloi yawng gaw Wa Hkyet hte madai kaw daju rai nga ai .
                                        Wa Hkyet mying ni a lam
1. Chyanun yan Woi shun shangai da ai . Mashang Wa hkum kaw na hprat pru wa ai ,shinggyim mashang wa hkret shinggyim tai hpang wa sai .
2. Shapawng Yaw hte Mali Kaw Hpang yan a kasha Matsaw Hpung Nu kaba wa sai hpang Wa lai hkyet mare de ai majaw wa lai hkyet hpang gam ninggawn du shawa nang ,shingtung kabang ngu ai nga ai .
3. Lamu ga hkyet wa lai lai re ai shara kaw nta gap ai majaw wa hkyet ngu ai hkyet singgawng magam, shingtung Kai Bam ngu ai nga ai .
4. Share jaubu wang bunghku hkret ai wa hkret jau gawng magam num mang shi num hkumlang shi hkum ai , ngu ai nga ai .
5. Wa hkyi hkyet kaw nta gap ai majaw , wa wa hkret singgawng gai lung , gai lawng ngu nga ai .
6. Dai ni du hkra magrau grang atsam rawng ai ni hpe shaga ai ga,
(a) Wa hkret magam                         (d) U sa du
(b) Wa ngan salang                           (e) Wa la du
(c) Wa sa salang                               (f) Gwi la du ngu shakawng shagrau mying jaw ai dai ni du hkra jai lang ai gwi la ni shat jat ga, nga jang atsam dat na ni gaw , shat law law sha ga magwi gwi la zawn atsam rawng ra ai ngu ai , wa la du nga jang wa hkyem wa la zawn lawan ai kung kyang ai ngu ai . U sa du nga jang grau chye hkum ai masha ngu ai . Wa sa du nga jang lam shagu chye chyang sai masha ngu ai . Wa ngan salang nga jang ram daw chye chyang kung kyang sai ngau ai ga. Wa hkret nga jang kaji marum ngu ai hte magrau grang nna mungdan de hpang ai wa , ngu lachyu re .


  ( by: Jinghpaw Wunpawng Htunghkring Hte Maumwi Mausa Shachyen Shaga Laika Buk )

Read more »

Anthropology

ဆရာMaung John ရဲ့ Anthropology လေ့လာရသာ အကြိုးများပါသည်၊

Religion သွန်သင်ချက်ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း Culture မကောင်းရင် religion က အမှန်ကန် မတိုးတက်နိုင်ဘူး။ 

Culture နဲ့ religion တို့ အတူတူ ခေတ်နဲ့အညီ ပြောင်းလဲဖို့လိုအပ်တယ်။ 

အနောက်နိုင်ငံနဲ့ ဥရောပရဲ့ Society မှာ religion က ရပ်တန့်သလို ဖြစ်သွားတာဟာ religion နဲ့ culture တို့ သဟဇာတ မဖြစ်တော့တာလည်းပါတယ်။ 

အရှေ့တိုင်းမှာ religion ထွန်းကားပြီး society တိုးတက်မှုနှောင့်နှေးနေခြင်းဟာ culture နဲ့လည်း ဆက်စပ်မှုရှိပါတယ်။ 

Culture ဟာ religion ရဲ့ heart ဖြစ်ပါတယ်။ 

Religion ကို culture အားဖြင့် express လုပ်ကြတယ်၊ live out လုပ်ကြတယ်။ 

ဘာသာမဲ့ ၊ ဘုရားမဲ့ အယူဝါဒသာရှိတယ်။ 

Culture မဲ့တဲ့ religion နဲ့ society မရှိပါဘူး။ 

Culture နဲ့ ကင်းတဲ့ religion ဆိုတာမရှိဘူး။ နောင်လည်းရှိလာမယ်လိ​မြထင်မိပါဘူး။ 

ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တွေ မိမိတို့သာသနာပြုကြတဲ့ဒေသရဲ့ culture ကို အရင်ဦးဆုံးလေ့လာဖို့လိုအပ်တယ်။ 

Society တခုရဲ့ Institutions တွေဖြစ်တဲ့ Education, Economy, Faith/Religion, Family, Culture တို့မှာ culture က အခရာ အကျဆုံးပါပဲ။ 

Philosophy တခုနားလည်ဖို့ ဆိုတာလည်း အဲ့ဒီ အတွေးအခေါ်ပေါက်ဖွား ကြီးပြင်းတဲ့ ရေခံမြေခံ culture ကိုအရင်လေ့လာမှ သိသိရတယ်။ 

Business ပဲလုပ်လုပ်၊ Social work ပဲလုပ်လုပ် target area ရဲ့ culture ကို အရင်းဦးဆုံး လေ့လာဖို့အိုအပ်ပါတယ်။ 

မနုဿဗေဒ ပညာရပ်လို့ခေါ်တဲ့ anthropology မှာ culture ဆိုတဲ့ ယဥ်ကျေးမှုအကြောင်းဟာ အဓိကအဖြစ် လေ့လာရပါတယ်။

ဆရာ Maung Jhon FB မှဖေါ်ပြသည်

Read more »

Namti Jumdwi jak hte Louisiana,1955 Hpaji jawngma Gawlu Yaw Shu.

Namti Jumdwi jak rung a matu ningshawng hpaji sharin ya ai ni gaw American mung dan Louisiana State university (LSU )sugar technology jawng ni she rai nga a hka?

Mung kan sut masa rawt jat masing Colombo plan hta e Jinghpaw wunpawng myusha ni mung shang lawm lai wa yu sai labau rai nga ai.

Colombo Plan အရ၊ တောင်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံအသီးသီးမှ ကျောင်းသားထောင်ပေါင်းများစွာသည် USA၊ Canada၊ Australia နှင့် အခြားနိုင်ငံများရှိ တက္ကသိုလ်များနှင့် နည်းပညာကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ကြသည်။ ကျောင်းသားများသည် နောက်ခံနှင့် ပညာရပ်မျိုးစုံမှ လာကြပြီး နယ်ပယ်ပေါင်းစုံတွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားရေးနှင့် ပညာရေးကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော အစီအစဉ်သည် ပါ၀င်နိုင်ငံများတွင် စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

Colombo Plan အရ USA သို့သွားသော ကျောင်းသားအားလုံး၏ ပြည့်စုံသောစာရင်းကို ပေးဆောင်ရန် မဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ 

အချို့သော ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ-

ကိုလံဘိုစီမံကိန်း ပညာသင်ဆု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့ဒ်ရှိ စိန့်ဟုခ်ျကောလိပ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်။

Mahathir Mohamad သည် Colombo Plan အရ University of Malaya ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော Singapore ရှိ King Edward VII College of Medicine တွင် ဆေးပညာသင်ကြားခဲ့သည်။

Lee Kuan Yew သည် Colombo Plan အရ UK ရှိ Cambridge University တွင် ဥပဒေပညာကို လေ့လာခဲ့သည်။

Anand Satyanand သည် Colombo Plan အရ New Zealand ရှိ Auckland တက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေပညာကို လေ့လာခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နယူးဇီလန်၏ ဘုရင်ခံချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ဤပုဂ္ဂိုလ်များသည် Colombo Plan အောက်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် အောင်မြင်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းများ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော ကျောင်းသားအများအပြား၏ နမူနာအနည်းငယ်မျှသာဖြစ်သည်။

In 1955, a group of Burmese students went to study sugar technology in Louisiana, USA.

The students were sent to Louisiana State University, which had a well-established program in sugar technology.

The students studied a wide range of subjects related to sugar production, including sugar chemistry, cane cultivation, and sugar processing. They also visited sugar factories and farms in Louisiana to gain practical experience.

After completing their studies, the Burmese students returned to Burma and applied their knowledge to improve the country's sugar industry. They played a significant role in the development of Burma's sugar industry, which became one of the country's major exports.

This study program is an example of how international cooperation and knowledge exchange can contribute to the development of industries and economies in developing countries.

https://www.lsu.edu/

 

https://en.wikipedia.org/wiki/Colombo_Plan

Read more »

Tsittsawm bum

palayang

manudan ai

ja lung seng

Read more »

Jinghpaw Wunpawng Sha Ni Hte Daini Na Sut Masa

Read more »

PUTAU (Putao) GUMDI PA A LAM

Ginru ginsa yu hkrat wa ai ni gaw majoi langai a hpang lai kau da nna Mali Hku Majoi de du ai lam hpe lahta de ka da sai. Dai kaw du ai shaloi, Mahtum Mahta a Sali wunli sut gan ni hta na sut hpun hpe myihtoi jaiwa hkungwa kaba Namlung Madan e myihtoi ga hte mung, dumsa jaiwa hkungwa ga hte mung shaman nhtawm hkai wu ai re majaw, kaba de lalam 90 kawan nna, tsaw de lalam 900 tsaw ai hpun, mauhpa hpun tai wa sai. Sinpraw sinna dingdung

Ginru ginsa yu hkrat wa ai ni gaw majoi langai a hpang lai kau da nna Mali Hku Majoi de du ai lam hpe lahta de ka da sai. Dai kaw du ai shaloi, Mahtum Mahta a Sali wunli sut gan ni hta na sut hpun hpe myihtoi jaiwa hkungwa kaba Namlung Madan e myihtoi ga hte mung, dumsa jaiwa hkungwa ga hte mung shaman nhtawm hkai wu ai re majaw, kaba de lalam 90 kawan nna, tsaw de lalam 900 tsaw ai hpun, mauhpa hpun tai wa sai.  Sinpraw sinna dingdung dingda de lakung kaba mali, kaang kaw lakung kaba langai ding ding rai, lakung ni kaprang nna tu tsawm wa ai shaloi, ja pu gumhpraw pu, lungseng pu, hpri pu ni pu wa ai hpang, ja asi, gunhpraw asi, lungseng asi, hpri asi ni si myin wa ai.  Ginru ginsa du magam ni hkamang ni gaw dai sut hpun a asi ni di la sha la nna nga mu nga mai nga ai aten hta, ma sha kalang dai hpun kaw pa let na chying zingri ai majaw,  kran kau na shakut tim nat ni e mi na ta bai di di re ai rai nna, Myidi Hkyen Lahpang Hpung yan e wan hte jawt ju ma ai.  Dai aten hta Mali Pa, Gumdi Pa, ya na Putau Pa gaw hka nawng kaba, Mali Hpungnawn la-ing kaba re ai. Wan hte jawt ju ai majaw sut hpun kadang ai shaloi, nnang nawn ai zawn lamu ga ashun wa ai.  Mali Hpungnawn la-ing mung hka leng hta ai zawn rawt hta wa ai.  Hka leng hpungla mung majoi bum du hkra rawt wa ai rai nna majoi hpe pyi lim kau na zawn rai wa ai. Rai timung majoi hpe n lim kau ai sha hka leng gaw bai kahtang nna hka nam maga de ya nga ai Nhkyeng Hkye lahkyet hku hprang lwi mat wa sai.

            Dai aten hta ya na Putau Pa, Gumdi Pa gaw masha nga n mai shi ai. Lamu ga mung nawn a nawn, wam awam, lang alang rai nna garai n ding n ngang ai ten re ai.  Nlung ni mung akya sha naw re ai majaw, hkawm lai wa ai masha ni hte dusat ni a lagaw hkang ni hpe lunghkrung, lunghpyen ni hkan ya du hkra mu lu nga ai.  Mali Hpungnawn la-ing mung hkyet wa magang sai.  Lamu ga mung lani hte lani ngang wa magang sai. Nlung ni mung ja wa magang sai.

            Mahtum Hpung Kummun hte Sut Nga yan e woi awn ai ginru ginsa masha ni gaw Mali Hku Majoi kaw nna rawt wa nna, Chyai Hku Majoi kaw du ma ai. Dai kaw nna Hkrang Hku Majoi kaw du ma ai.  Shachying majoi rai nga ai dai majoi kaw yi sun hkauna galaw, dum nta gap, ndup nbyen galaw na shachying ngut ai hpang Mali pa, Gumdi pa gaw lamu ga kaja grau na rai sai nga nna, dai majoi kaw nna bai rawt wa ma ai.  Shingrai rawt wa ai kaw Lungmi ni hte Jinghpaw ni, Daru Za-hun mung lawm ma ai.

            Gumdi Pa de bai nhtang ai ni Gumdi Pa kaw jaw prat langai daram nga nga ai ten hta, ninghkawng jan nau ja hpyau, lamu ga sau kaja tim mahkup summwi nau htat ai, lachyut shingli shingwan nau law ai hte si hkrung si htang nau law wa ai majaw bumling bumlang ga de bai nhtang wa ma ai.

            Dai hpang e Jinghpaw bawsang ni a sai daw sai chyen rai nga ai Machyu amyu sha ni hte, Lungmi amyu sha sai daw sai chyen rai nga ai Changna amyu sha ni dai Gumdi Pa kaw galai nna nga nga ma ai.  Dai Machyu Yawng Hpung amyu sha ni a masat sakse gaw Machyu lup jawng re ai.  Changna amyu sha ni a masat dingsat sakse gaw lup ting lup hka re ai.  Dai masat sakse ni hpe dai ni du hkra Putau Gumdi Pa kaw mu lu ai.  Machu amyu gaw puren shayi la, changna amyu gaw puren seng lu nna lu su mayat maya wa ma ai.  Ga gagam hte di bu ni mung galaw lang ma ai.  Kala mung, Miwa mung hte Hukong maga de htawt mat wa sai.  Nkau mi gaw Mali Hkrang Walawng maga de htawt mat wa sai.  Gumdi Pa de Sam ni du ai aten hta Machu amyu nkau mi nga ai.  Dai ni mung Panghkyet lam hku India maga de ban sai.

            Machu Changna amyu ni  n nga ai hpang, Hkadaw Hkaman, Ai Dawn Hkam Yang, Hkamti Hkam-yang, Apawt Ahpang amyu ni bai du nna nga nga ai aten hta, jan lawng hkau hte pusuk (chili) hku ni a majaw, dai amyu sh ani gaw, Jinghpaw, Lungmi, Daru amyu sha ni nga ai kaw du hkra sa lung shingbyi nga ma ai.  Bum ga de dai amyu sha ni du ai sakse ni mung ya du hkra mu lu ai.

            Dai hpang e gade nna ai aten hta, Mali Hkrang Walawng maga hte Hukawng maga na Tanta Sam, Lungkying Sam, Mannu Sam, Manze Sam, Mungyak Sam, Langtau Sam, Langnu Sam, Lukhkun Sam ni du wa ma ai.  Dai amyu ni gaw Jinghpaw, Lungmi, Daru ni kaw sa shachyen bawng ban let, hkau thing hkau na galaw mai ai lamu ga madun na matu hpyi ai hte maren, kahpu kanau kumpang jun shachyen shaga ai hpang ya Sam amyu ni nga ai shara ni hpe madun nna nga shangun wu ai.

By https://nunglungmi.blogspot.com/2010/10/putau-putao-gumdi-pa-lam.html

Read more »

1918-1935 (Historical Photography in Kachin State: An Update on the Impact of the James Henry Green Collection of Photographs)

 

1918-1935 laman na Wunpawng Buga shara shagu na labau shang sumla ni.

The James Henry Green Collection - 1918-1935

The James Henry Green Collection - 1918-1935

By nunglami blog

Read more »