Saturday, February 18, 2012

Myen ni langu si hkyi chyat nna si

Miwa mung Yinjiang mare e nga ai Miwa Lauban Lau Ying ngu ai wa hte (2005-2007) Myitkyina e dung lai wa sai Taing Hmu Bogyoke Ohn Myint gaw, ga she n chye na hkat tim, kraw kan kata na masa bung hkat ai majaw, ga byan ya na masha pyi n tam hkra, ram ram hkau chyap lai wa masai.
Manmaw lam Nalung mayan, Munglai hka masawn Shadan pa ngu ai ginra ni gaw, Taing Hmu Bogyoke Ohn Myint hte hku hkau lu ai chyeju a majaw, Lauban Lau Ying wa a myi mada n htum ai hpaga langu sun hkrai pri rai nga ai. Gasat gala majan garai n byin ai ten ni hta, dai langu sun na langu si ni hpe, shaprai 24 kap ai mawdaw kaba ni hte n sin nhtoi Miwa mung de htaw lahka lai wa sai re. Gasat gala majan byin pru wa yang mung, Lauban Lau Ying wa galaw da ai Shadan Pa ka-ang kawng tsaw ntsa, nbung li (Helicopter) yu hkrat mai ai shara; ngang kang ai dum nta ni, alaw alam jahting tawn ai malu masha ni a majaw, Myen hpyendu ni grai jaw dum kau masai re.
Gara hku mi htuk manu lai wa sai raitim, Matsaw Ningtsa na wa a myit mang ai lam hpe dep lu ai gaw kadai n nga na ga ai. Ntap bum kaw nna N tat bum byin wa ai labau mung na yu na sai re. Ntat bum majan pa na du wa ai share shagan hpyenla langai mi tsun ai gaw, lai wa sai October, November hte December ni hta, N tat bum de htim lung ai Myen ni wa, shada da bra ayai mat; manang sagawn n lu mat, lusha htum mat, jamjau hkrum wa jang, langu si katsing hkrai abrut sha nna kan chyat nna si jawng ma ai da yaw. Sanat hte pyi gap sat n ra ai sha, Lauban Lau Ying a langu si ni mahtang Myen hpyen gasat karum ya ma ai da yaw.

Matsan na dum na zawn re ai lam langai gaw kaga n rai; Myen ni byep ayai tawn ai langu si hkyi wa manam pyi n chye manam malu ai da. Nam na hkan hkyi, ru hkyi, malat hkyi ni hte bung mat ai hku re da. Oh, num ni ma shangai n lu nna si ai hpe “Ndang si ai,” nga ai rai yang, Myen ni langu si hkyi chyat nna si ai hpe mung “Langu sin ndang si ai” ngu ra na zawn rai sai i?
Matsaw Karai Wa anhte amyu ni hpe gara hku woi awn taw nga ai lam sung sung myit yu let, tengman ai hku hkawm sa yang, teng sha awng padang lu la na ga ai. “Tara n lang ai ni a lam chyawm gaw hten mat na ra ai,”
By: JPkasa

Read more »

Malaysia kaw grai rim na lam shiga mawng taw sai

The arrest, detention & deportation of undocumented migrants is the final
phase of the Malaysian government’s Illegal Immigrant Comprehensive
Settlement Programme (6P Programme, “6P”) In spite of the Secretary-General
of the Home Ministry, Tan Sri Mahmood Adam’s declaration that the deadline
for the 6P has been extended to April 10 2012, we have already started
receiving reports of arrests and detention.

On 11th of February, we were informed by refugees and members of the public
that a raid was conducted in Kuala Lumpur, during which between 100 to 200
migrants and refugees were detained. We are aware that some refugees were
taken to detention centres, while the whereabouts of others are currently
unknown.  More++news++++

Read more »

Friday, February 17, 2012

Miwa shiga dap kaw na Kachin refugee ni a lam Video

 Miwa shiga dap kaw na Kachin refugee ni a lam Video
 
         

Read more »

Jinghpaw hte Mungmasa

Hkawp Myitrum manang ni, Daini gaw, "Jinghpaw hte Mungmasa" ngu ai Matsing hpa hpe shagun dat ai.Majan shiga laga mi n na jat ai.
JIC:

Read more »

Thursday, February 16, 2012

သူ႔ေျခလွမ္း

Myitrum manang ni hpang de, သူ႔ေျခလွမ္းေတြ ngu ai,daini na Myen ga shagawp ningnan hpe shagun dat ai.Majan shiga gaw Laiza makau grup-yin e simsa nga ai. Raitim sumtsan de na shiga gaw n dep n hkap n na lu ai. Mungmasa manhkrum bawngban hpawng hpe anhte ra sharawng ai shara e lu galaw na matu shawng numshawn dat akyu hpyi nga ga yaw.

JIC: Read more++++click+++

Read more »

Wednesday, February 15, 2012

Hpyen Du shalat jawng laika dum a matu madi shadaw garum ga @ Hpaji bunghku ngang kang u ga !!!

Ndai laika hpe ngai dinghkrai mu mada ai hte maren, ka nhtawm blog kaw mara ai re.

 Hkahpawk Camp (Sumla: Nbwi SAM)

Jinghpaw Wunpawng Gumrawng Gumtsa Mungdan a Hpyen Du shalat jawng hpe 2005 ning kaw nna hpaw hpang wa ai lam chye lu ai. 2005 ning masat yan (1) kaw na, daini masat yan (5) du hkra rai sai re.
Hpyen Du shalat jawng hpe Woi Chyai bum ntsa hta gawde da ai.

Ndai lang hta Hpyen Du shalat jawng kaw amyu shayi ni mung sharing hkam la hkyen ai lam chye lu ai.
Ya aten hta, Hpyen Du shalat jawng kaw laika dum grak lagra n nga shi ai re. Ya aten hta, Laika dum hkrak hkrak re ai nga ra sai raitim, Laika buk ni mahkawng da magang let, laika dum nta hkrak hkrak galaw na shajin nga ai lam mung matut chye lu ai.

 Mawhke hka (Sumla: Nbwi SAM)

Manang ni e,
Mungkan hta hpyen dap kaw na woi awn let, hpyen du ni woi awn let mungdan hpe sha-ngang shaking gawgap sa ai lam ni nga ai zawn, mungdan hpe hten bya zang ayai hkra galaw sa ai lam ni mung nga ai.
Mungdan hpe hten bya zang ayai dip up ai lai ladat ni galaw ai ga shadawn hpe, Munghpawm Myen mungdan hpe yu maram nhtawm chye lu ai.

Manang ni e,
Mungdan shagu hta Hpyen dap ngu ai Institution gaw ngam da n mai ai, grai ahkyak ai, sha-ngang shakang ra ai re. Hpyen la, Hpye Du ni yawng shi a dinghkrai machye machyang grau hpring magang, shi a matu, shi dinghku a matu, Amyu, Mungdan hta rawt jat, mai kaja ai lam ni grau byin pru wa na re ngu, mu mada ai.

Ndai shingran hpe marit ai.

Hpyen Du ngu ai gaw Awn ai atsang hta tsap wa ra ai hta n-ga, shi a magam lit rai nga ai, Amyu, Mungdan hpe makawp maga let, anhte a shinggyim wuhpawng a ngang kang ai lam de sa ai hta daw chyen mi shanglawm ra nga ai re.

 Asak apnawng mat ai ni a matu masat dingsat (Sumla: Nbwi SAM)

Manang ni e,
2006 ning hta, Hpyen Du shalat jawng lung nga ai manang langai hpe laika buk langai shagun ya ga ai. Shi bai shana wa ai lam gaw; dai laika buk du ai hte marai 7 ram jawm kashun ai majaw, galoi je mat ai. Shi pyi kalang ta n lu hti ai. (5) ya la nna she hti ra mat ai lam shana wa ai.

Jinghpaw Wunpawng Mungdan a Hpyen Dap ni hte Hpyen Du shalat jawng ma ni, sharing sara ni …
Laika kut nga ma ai.

Laika kut ai ngu ai gaw kani/ya-hpyen kut zawn sha hkam sha yak ai.

Grau nna gaw hpyen hte seng ai laika buk ni, zai ladat hte seng ai laika buk ni, sut masa, mung masa hte seng ai laika buk ni madi shadaw lu hkra shakut sa wa na matu saw lajin mayu ai.

Ya hkyak hkyak gaw, English laika hte sha ka da ai laika buk ni hpe yawng lu hti na matu n jin shi na re majaw, Myen laika, Jinghpaw laika hte ka da ai laika buk ni she grau manu na re.

Manang ni e,
Anhte gaw tinang a Hpyen Du shalat jawng hpe West Pointhpyen dakkasu zawn shingran ga ai rai yang, lai di ra ai aten, mahkrum madup law law re. 

 Hpyen Du Shalat Jawng (Sumla: Nbwi SAM)

Manang ni e,
Anhte a Hpyen dap, Hpyen Du shalat jawng hte sharin sara ni laika kut nga ai hpe hparan lawm ga! 

Anhte a Hpyen dap, Hpyen magam gun ai ni yawng a machye machyang htau li htau la grau jat wa hkra, madi shadaw garum ga!

Daini, hpawtni, htawm hpang, prat dingsa Karai jaw da ai anhte a Mungdan hpe makawp ai bunghku hpe grau ngang-kang hkra gawde ga!!!

Nlung bunghku mung shachyaw ga!
Makam bunghku mung grin u ga!
Hpaji bunghku mung ngang kang u ga!


 Dinghkrai ladat hte mung laika buk ni garum ga.
 Gara mungdan kaw na raitim, Laika buk, Alu gumhpraw jaw garum mayu ai ni nga yang nbwisam@yahoo.com de matut mahkai mai ai. 
Lit ang ai ni hpe matut mahkai, shalai jaw nhtawm, nau nna ai aten hta, alu jaw ai ni hte hkap la ai ni ading tawk matut mahkai lu na mahkrun (panel) hpaw lu hkra lajang la ga.

Nbwi SAM

Read more »

Mung hpawm

    Tsaw ra hkungga ai myitrum manang ni hpang de daini na Myen ga shagawp "Munghpawm Masat Nhtoi" ngu ai ga shagawp ningnan hpe shagun dat ai. Mungmasa a lam anhte grai maja ra ai, ahkyak dik ai aten rai nga sai. Manhkrum bawng ban hpawng mung ni gaw ni wa sai. Raitim shara hte ninghtoi machyu machyang pyi garai n chye ai hku she rai nga ai.Majan shiga mung sumtsan hkan na gaw aten dep n lu shana sai hku re. Laiza makau grup-yin gaw shingran katsi nga ai.
JIC: read more+++

Read more »

Tuesday, February 14, 2012

Computer pyi hkali bu;

Ningka mying gaw grai shalaw,
Shim lam hpe mung sawn shachyaw;

Mying she law tim marai mi,
Tinang hkrai mung chye mani;

Sai hten ai gaw n rai dam,
Sadi sahka let koi gam;

Shagawp ka ai hkum shadu,
Computer pyi hkali bu;

Tai hpyen hpe she lau shagrawt,
Yehowa hta lashum shawt, rai ga i?
Read More++++click link++++

Read more »

Lusha Gam Akyu Hpyi

Myitrum manang ni hpang de, "Lusha Gam Akyu Hpyi" ngu ai daini na ga shagawp ningnan hpe shagun dat ai. Ya gaw makam masham hpung ni mung Myusha lam yan hta grai chye na hkam sha lawm wa sai hte Awmdawm Shanglawt lu na matu  ndau hkra rai she shakut lawm bang wa sai hku re. Ndai gaw KK a masing kaba rai sai ngu chye na ai. Daini, Aten Du Sai hku rai nga ai. Daini hpe shalai kau jang gaw, prat tup mayam tai nan na sha rai sai. Yawng myit hpawm let kade lang mung kyu jawm hpyi ra saga ai......

JIC+++read more+++++click

Read more »

Du Awng San

Read more »

Monday, February 13, 2012

Federalist Reform for Burma

The best description of Burma today is that it is the best of times and the worst of times. Last month, I witnessed an unprecedented atmosphere of hope while travelling in Rangoon. The previous week, in Kachin State, near the China border, I heard some of the worst stories of human rights violations that I have ever heard.
Diplomats around the world are excited that Burma is changing, but they must recognize one central issue which has yet to be resolved—the question of the ethnic minorities. Yesterday was Burma's Union Day, the 65th anniversary of the Panglong Agreement that the Shan, Chin and Kachin ethnic groups signed with the independence leader Aung San in 1947. This guaranteed ethnic groups equal rights and a degree of autonomy within a federal system, but after Aung San's assassination later that year, it was never implemented. Over sixty years of civil war ensued.
The country's military is not making this situation better. Last June, the Burma Army broke a ceasefire with the Kachin Independence Organization (KIO) that had lasted 17 years. The conflict escalated, with widespread attacks on ethnic civilians and the displacement of over 50,000 people. I met a woman whose husband's legs and arms were chopped off before he was shot. I met another woman whose husband was shot dead in a hut in his paddy field. A 12-year-old boy described how his mother was shot as she tried to pack up her home before the Burma Army came. Churches were looted and desecrated.
A pregnant woman hid for two days under a bed, without food or water, as bullets flew over her. She heard a Burma Army officer tell his men "if you see someone, kill them." One Kachin man who had been forced to flee his village told me: "My grandfather fought in the Second World War, and he said even the Japanese were not as cruel as the Burma Army."
In December, the Burmese government proposed formal peace talks with the KIO, which is a welcome step. Ceasefire processes with other armed ethnic groups, most significantly the Karen, began recently. Last month, a first round of talks between the government and the KIO were held, and further talks are expected.
One key test will be the government's ability to control the military. President Thein Sein has twice ordered the military to stop attacking civilians, but these have fallen on deaf ears. Although the president and almost all his ministers are former generals, they lead a nominally civilian government, and it would appear that his order is not being passed down the military chain of command. It is not certain whether this is defiance by regional commanders on the frontline, or the army chief General Min Aung Hlaing. Either way, it indicates the fragility of the reform process and the challenge of taming the military.
More pressingly, the government has to be willing to find a political solution for the ethnic groups. The KIO, who seek autonomy not secession, have emphasized that they want peace, but it must be genuine. The 17-year ceasefire that recently ended was simply an absence of war—no political solution was found.
This time, the KIO want a political dialogue to accompany a ceasefire, and have proposed a three-step process: a peace agreement, a national convention involving all the ethnic nationalities, and the implementation of a political solution. In essence, they want to recapture the spirit of Panglong. All this is achievable if the government and the democracy movement work together with Burma's ethnic nationalities, especially by involving international expertise.
The silver lining here is that in Rangoon, the environment lends itself to such possibilities. A year ago, I was deported from the country. A military intelligence officer escorting me to the plane told me there was "no change, no change". Last month, I was able to return to Burma on a valid visa, with no sign of being watched.
T-shirts with Aung San Suu Kyi's face are prominently displayed on street stalls, while pirated copies of the movie "The Lady" about the Nobel Laureate are sold at traffic lights. I met some of the most high-profile activists, including Ms. Suu Kyi and the recently released 88 Generation Student leaders, who had spent years in prison. They optimistically talked about working with government reformers.
Ms. Suu Kyi and her party are contesting parliamentary by-elections in April, and it is highly likely they will win many of the 48 seats available. While this will not in itself change the country, it will give democrats a foothold. If they can work with reformers in the governing party to amend the constitution and repeal unjust legislation, Burma could be on the brink of real progress.
Yet, Burma's true and lasting prosperity hinges on resolving the ethnic situation. The rest of the world must insist that President Thein Sein respond to the KIO's proposal and establish an inclusive, nationwide political dialogue with ethnic minorities. Mr. Thein Sein particularly needs to address the current regime's misunderstanding of federalism. The military fears it, believing it would result in the breakup of the country. In reality, federalism is the structure that will keep the country together.
Ms. Suu Kyi's presence is especially key since, as Aung San's daughter, she can recapture the spirit of Panglong. She can work with the government and the ethnic nationalities to take this process forward. When Burma's ethnic nationalities, who make up 40% of the population and inhabit 60% of the land, can live in peace, with equal rights, autonomy and respect for their ethnic, religious and cultural identity, we can truly say Burma has changed.
Mr. Rogers works for the international human rights organisation Christian Solidarity Worldwide, based in London, and is the author of "Than Shwe: Unmasking Burma's Tyrant" (Silkworm, 2010).

Read more »

Awngdawm De

   Hkawp hkungga ai myitrum manang ni daini,"Awngdawm De" ngu ai ga shagawp ningnan bai shagun dat lu ai majaw KK a chyeju hpe shakawn ai. Daini KBC shingwang ting, lusha gam akyu jawm hpyi nga ai, "Ga Baw" re. Anhte akyu hpyi ai nsen KK kaw hkawn hkrang u ga, Kyu hpyi garum nga na kam ai yaw.
         Majan shiga langai na ai.11.2.2012 shani, MKA, Namsanyang lapran Rabakawng ngu ai shara kaw gap hkat ma ai; Mahtai garai n chye shi ai...........da. Anhte n dep mu, na ai majan kade re pyi n chye nga ai. Raitim, jahtum hta anhtedang chyalu re. Mungmasa gasat poi she grau ahkyak nga sai.
JIC:read more++click+++

Read more »

Sunday, February 12, 2012

Anhte Jinghpaw Ni A Ringchying Ai Shawa Majan

By: www.kachinnews.com
shawa-majan
Sam mung kata Kachin sub-state kaw Myen asuya dap ni hpe ninghkap gasat nga ai KIA hpyenla ni.
A. Gahpaw 
Moi prat hta Jinghpaw ni majan hpan amyu myu gasat wa sai.  Daini hta, langai, ginru ginsa la ni woi awn ai majan, gumchying du ni baw ai majan gaw lamu ga makawp maga, maden jat masing lai rai nga ai. Nam na hkanghkyi, sharaw, ugan zawn kadai mung tinang a daru magam, ahna, kawng shadap nna kaga ni hpe shangap matsut kau ai lachyum mung rai nga ai. Dai majaw, tinang a shara, ahkang aya, sari sadang, lamu ga shara hkra wa ai hte gaw majan hte shangang shakang la wa sai. Lam mi gaw dai aten hta teng sha Waja Du ni tatut kaup dang la kau ai lam hta sha madung rai nga ai. Lahkawng, kaga amyu kaba a “shangun ma; shawng si gwiran” lai hte Myen Hkaw Hkam ni a mayam hpyen la, Japan, Inglik, Amerikan ni a mayam, shangun ma hpyen la tai rai “kaga ni a yi hkyen nchyang” tai lai wa sai. 

Anhte amyu yawng a matu marai langai, wuhpawng langai, ningbaw langai, karum la ai ni langai ngai hpe kam nna majan matut gasat na i? KIO/A woi ai mung rawt malan chying hkrawng gaw tsan ban ka-ang hkup jan wa sai. Masha shagu gaw ndai majan hta lai langai n rai langai hku lawm nga ai hpe, rawt malan mungga hta, “hpyen masa hte mung masa lahkawng kapyawn ai… mung shawa majan” re nga sai.  Shaloi, KIO asuya hte mung shawa gaw arau majan lata gindun let Mungdan hte Amyu sha ni hpe shalawt lu ai bandung de du hkra kaning rai matut gasat sa ra ai hpe “ringchying majan lai” hte rai na hpe tang dan ai.

B. Daini na KIA Majan A Lachyum
Ndai lang na KIA a majan gaw “mung shawa a ninghkap majan re” nga 2012 ning na KIO tinggyang up a 52 ladu hkrum rawt malan mungga hta mu lu ai. Lai wa sai shata man 10 praw 11 ya shani Mitch McCornnell wa a lawu rapdaw de tang ai labau sumtang hta KIA majan hpe “Jinghpaw majan”ngu shagrau wa sai. Dai hpe 101 American Jinghpaw Rangers ni a Japan gasat ai hpe shachyaw nhtawm “KIA woi awn ai majan hpe Jinghpaw Shawa Yawng a majan” re nga shagrau da nga ai. Ndai majan gaw “shawa yawng shakut dingkren ai, lai amyu myu hte shawnglawm ai majan rai nga ai hpe mu sai. Myen amyu ni chyawm gaw KIA ni a majan, Jinghpaw shawa yawng hpe gawng malai n re ai, KIA woi ai dinglai amyu tsaw majan nga mara shagun nga ai. Miwa ni a maga gaw “u shat dan pa kashun ai majan” rai nga ai lai re. Laknak lang uhpung law law hta KIA hpe sha she madung gasat ai, mungdan ting a hpyen n’gun laba hte matut manoi gasat nga ai hpe yu yang gaw Myen Hpyendap a hkrak gran da ai masing kaba hte maren gasat ai majan re hpe mu lu ai. Rai yang, daini mungkan a ringchying ai hpyen masa lai hku nna jep joi yu dat ai shaloi, langai, ndai majan gaw “Jinghpaw Shawa Yawng shanglawm ai majan” rai nga ai hpe mungdan kata hte shinggan na masat ya nga ma ai.

Madi madun na lam gaw hpyen shang ai mung shawa hpyen hpung, mung shawa kanawn mazum hpung, majan hta share ai hte asak apnawng ai gaw mung shawa hpyen hpung na ni grau law sai. Lahkawng, ngam ai num ma hte gumgai dingla ni daini na KIO/A a mung masa polisi hpe chyena nhtawm me ra ai lam shagu hta n ningdang, n ninghkap ai hta n ga, arau lata gindun nga ai gaw daini du hkra re. Gashadawn, hpyen yen hkawm ai nan mung mung masa majan rai nga ai. Shanhte ni shawnglam na hpyen la ni hte maren yak hkak jamjau, katsi kahtet, kawsi ket, machyi makaw hkam nga ma ai. Masum, Jinghpaw hpung shawa mung n hkrit n tsang tara shang ja ja akyu hpyi ya nga ai. Mali, Jinghpaw wuhpawng shagu na ni mung myit n-gun, yu-ngwi, ja gumhpraw hte ndai majan hta karum madi shadaw ya nga ai. Manga, maigan mungdan nga Jinghpaw ni mung anhte a hpyen masa, mung masa lam a matu jagumhpraw, hpaji jaw, ninggun madun, tatut hkum nan hpe karum madi shadaw nga ai.  

Kru, laklai dik ai lam gaw tengman rap ra ai democracy manu hta shatai nhtawm hpyen yen ni hpe Mungkan Wunpawng Hpung Ginjaw, UNHCR kaw nna tara shang nan sawk sagawn nhtawm hpyen yen tsin yam ni hpe karum nga ai. Sanit, jet ai munghpawm gawde na Jinghpaw ahkyak dik rai nga ai hpe mu mada ai Myen mung amyu baw ni mung karum nga ai. Ndai lam ni hpe yu ai shaloi gaw KIO/A a mung masa hte hpyen masa majan hpe madi shadaw ai ngu ai lachyum mung rai nga ai. Maga mi gaw hpyen dap tek Thein Sein asuya a n hkru ai mung masa maw lanyet hte tatut hpyen ladat hpe n ra ai, ninghkap ai lam rai nga ai. Maga mi gaw, Jinghpaw (Kachin) amyu yawng hpe lakawn, madi shadaw, pawn ba, karum shingtau, sharawt la, ninggun jaw, sai ninghtan rap ra nga ai lam rai nga ai. Jinghpaw amyu ni htum mat na hpe kadai mung n ra ai lachyum rai nga ai.

Bai ahkyak dik ai lam langai gaw anhte Jinghpaw Wunpawng shani myit mada shara n nga ai aten, Karai Kasang hpang de, tengman ai asak hkye ai mung masa de gwi gwi dawdan let kayin wa ai majaw, mungkan hta amyu kaba langai hku nna anhte Jinghpaw ni hpe matsan dum shadan shadawng la nga ai rai nga ai. Tengman ai majan gaw shawa madi shadaw ai majan rai nga ai. Tengman ai majan gasat poi shang lu ai lachyum gaw Jinghpaw amyu ni kaja wa Karai Kasang jai lang ai lakung lakap, Karai Kasang Shaprat la ai amyu rai nga ai hpe sakse-lamik kumla law law hte shanang shakang ya nga ai.  Dai gaw Jinghpaw Mungdan (United Kachinland) gaw Karai Kasang Sharawng Awng ai lam hte sai ninghtan nga nna Karai Kasang sharawng awng myit up grin nga na matu rai nga ai. Dai ndai majan gaw asak si wa nga ai, Jinghpaw Mungdan, Jinghpaw amyu a asak hpe hkye mawai la ai CHYEJU WUNLI MAJAN POI nan she rai nga ai.

Shaloi matut nna anhte daini na KIA/O a hpyen masa hte mung masa majan gaw kaning rai tatut “Jinghpaw Mungdan hte Jinghpaw Shawa a Majan” dingyang rai nga ai hpe shen dinglik tang dan nngai.

C. Shawa a Ringchying Majan Gasat Lai
Ndai majan gaw shinggyim mung masa hpungtang hpaji jasat jasa hku rai yang gaw “ringchying amyu ni a majan,” dai gaw hpaw zai sat lawat hpe shading sharai, gasat ai ga re. Dai majaw ndai majan hta:- 

1. Jinghpaw shawa a shinggyim prat pra atsam ningja mung rai nga ai (the quality of social life itself). Ndai majan gaw mung shawa a atsam ningja hpe shapraw shadan na ahkaw ahkang jaw ai majaw daini du hkra padang hkrun lam hta tsap share lu nga ai re. Hpyen masa hta sha n rai mung masa hta mung Jinghpaw shawa a ningja hpe lai amyu myu hte shadan shadawng na ginjang shabyin ya ra ai. Dai nan mung shawa majan lai rai nga ai. Ya du hkra mung masa galaw na shawa gaw naw hkrit let, lagu lagrim rai htinggrum kata na gamung hku she rai taw nga ai. Dai she hkrit hpa re.

2. Dai hpe Micheal Novak gaw laisa hte rawt jat ai asuya hte mung shawa a shawang ninggun hpe gindai shara tawn nhtawm, dai hpe “kanu mungdan” a amu lamang law law hte padang hkam la lu ai lakung lakap lata ni rai nga ai. Kade n na yang United Kachinland Federal Government hpe KIO woi awn nhtawm hpaw ninghtan ra mali ai. Raitim, dai hkum tsup sai n rai. Jinghpaw shawa a shawang sakjaw ninggun hte she kapyawn nhtawm ANHTE MUNGDAN a padang hpe tut mahkyu la na rai nga ai. Shawa a shawang ninggun hte asuya gaw “hka hte nga, madu jan madu wa” zawn ahkyak nga ai.

3. Anhte hta daini du hkra Federal snr Awmdawm mungdan de ga nga ai raitim langai ngai wa jaw ya, ahkaw ahkang masat, ‘maw’ nga jaw na hpe sha shawa gaw naw ala nga ai kumla re. Daini na prat gaw “madu uphkang la ai jasat hpe masat gyin gin sat la ra ai.” Dai gaw mung shawa kasi gaw shinggyim sari sadang hte mahkri shawn nga ra ai. Ringchying ai shinggyim lailen sari sadang hte nga ai mung shawa gaw sari sadang hpring ai “madu uphkang asuya” hpe mung gyin shaprat ya lu nga ai.

4. Ningrai ringchying ai mungdan de ai shaloi anhte a wuhpawng kata hta dinghkrai shanglawt ahkaw ahkang hte madu myit shanang ai ni a lapran dingkren hkat ai lam nga ai. Ndai wuhpawng kata shada dinghkren shachyen hkat ai lam hpe “yawng mayawng a manu hte shinggyim wuhpawng kata shanglawm ai lai” hku nna hparan la hkat ra mali ai. Grau nna mung chying shawa langai a pawa ahkang aya, wuhpawng, mungdan asuya a ahkang aya pawa hpe “tinggyeng akyu, tinggyeng myit machyu ai lam hta n mai jai lang ai.”

5. Daini Jinghpaw shawa gaw majan poi yu masha wutsang hta naw rai nga ai ni grai naw law ai. Tinang mung majan gasat ra ai, nga ai hpe n dum n dam rai nga ai. Billy Bradley, New Jersey Democratic lahta tsang rapdaw du wa gaw “ringchying ai wuhpawng gaw ningpawnt ninghpang ra kadawn dik ai shinggyim laisa” (most basic humanity) re nga ai. “Ningpawt Ninghpang Shinggyim Lai” hpe lit la ai lam, shada kam hpa myit, shinggyim nauna myit hkrum lai, sai ninghtan lai, hte tsawra myit manu ni hte uphkang da ai, nga ai.  Dai hpe Hillary Rodham Clinton argues (dangrang ai lam) galaw ai gaw lapran le hkrang masa (the intermediary institutions) nga ai. Ndai majan gaw KIO/A a sha mung masa hte hpyen masa majan n re hpe dum ga. Jinghpaw mungdan masha shagu mung majan gasat nga ai re. Tengman ai shinggyim lai anhte mungdan hta byin tai lu na gaw shawa yawng “n hkru ai lam hpe gasat ai hta, lit la, myit hkrum, sai ninghtan, shada tsaw ra, kam hkat let kahkyin gumdin ra nga mali ai.

6.  Dai rai shawa gaw Putnam shadum ai hte maren “shinggyim sut arang “social capital” hta shagreng ra ai lam hpe tsun wa sai. Shawa gaw shinggyim kanawn mazum yawng hta kung ra ai, bai madu hkum nan mung “shinggyim matut mahkai lam, hpunda, shingyim makam jasat ni hta kung kyang la ra ai. Dai lai langai hte langai a akyu ara lam a matu amu hta prinen ai lam hte jawm lata gindun gunhpai lam hpe shabyin ya ai. Shinggyim sut arang shagreng ai lam hta nawku hpung gaw gindai shara kaw amu galaw ra ai. Daini woi ningshawng nga ai ningbaw ningla ni yawng gaw “lit la chye ai shawa tai hkra mung woi jasat na lit nga ai hte maren, shawa ni nan mung tinang a lit hta kangka let gun hpai nga na gaw grau ahkyak nga mali ai.

7.  Mung shawa a majan gaw dai majaw, tut e “byin nga ai mung masa hpe hkaja ai masha hte lachyum shapraw, htai shachyaw jasat chye ai ni rai ra mali ai.” Dai gaw daini na majan hta tinang mung lit la ai, shanglawm ai, tinang gara shara kaw tsap nga nna yawng a bandung de arau jawm sa ai lam mung rai nga ai.

D. Hkrit Tsang Ra Ai Lam 
Hkrit tsang shara gaw tai hpyen wa chyu sha n re. Dai gaw shinggan na hpyen re majaw lai ladat amyu myu hpe ra ai hta hkan nna jai nna hkyen da sai hte maren htang gasat ai lam rai nga ai. Anhte Jinghpaw amyu ni hta grau hkrit hpa hpyen gaw kata na hpyen re. Daini gaw:-

1. Mung masa hpyen masa polisi hpe masat jahkrat da ai hte maren ningnan hpang ai kaw nna amu kre hkra jai lang ai n nga shi ai. Rawt malan chying hkrawng asak 52 ning rai wa sai aten, ningbaw langai a polisi, ningbaw nkau mi a polisi, sinna polisi, sinpraw polisi, Myen hte kanyet polisi ngu nna lang wa sai. Sum machyi ai gaw anhte ni chyu sha rai wa sai. 

2. Dai ni gaw shawa hpe “Panglung mahta ai federal, munghpawm democracy” lai hte 2008 ning na hpyen dap asuya ka ai Myen mungdan gawda ai tara kanu hpe ninghkap ai hte anhte a majan hpang wa sai re. Hpyen masa mung masa hpang wa ai gaw hkrak sai, ahkyak dik gaw “gara hku hpungdim na” ngu ai gabaw re. Hpang ai kaw nna ngut kre ai aten du hkra padang dip awngdang na matu gaw, mung masa hte hpyen masa ladat sha n re, apnawng ai, machyi hkam ai, sakjaw, shakut sharang ai, tsaw ra ai, hkam mana ai ngu ai Karai masa hte arau rai ra ai.

3. Karai Kasang hpe ninghkap ai lai, Makam makam n ra ai, hpa zawn n nawn, n kaw n law, awu asin re tinggyeng myit machyu nna ndai majan hpe matut n mai gasat nga ai.

4. Ndai majan gasat ai hta kadai mung arung arai hpe madung tawn nna yawng a mai kaja lam a matu n dawdan na ahkyak nga ai. Grau ai anhte Jinghpaw amyu ni tengman ai shinggyim lai hte anhte Mungdan hpe uphkang la na myit jasat hte she majan gasat ga.

5. Anhte Jinghpaw shawa a shinggyim sut atsam ningja gaw anhte hkrai a matu re ngu nna shakum kumba gaw nna n mai rawng mat ai. Anhte a shinggyim atsam sut ningja hpe tengman ai mung masa lai, mungkan a ringchying ai democracy manu, anhte hkam la hkan sa ai hpyen masa, mung masa ninggawn lamyan hte tut e mahkri shawn nga ra ai. Anhte a gumgun gunhpai Karai Kasang, anhte hkap la hkan sa ai mung masa lai woi awn ai hta she anhte yawng shanglawm ra na rai nga ai.

E. Hpungdim 
Anhte a mungdan de ai hkrun lam a majan majing gaw kata na lam ni gaw madung re. Dai gaw anhte amyu ni kade kung hpan wa ai ngu ai madang hta madung rai nga ai. Shinggan na tai hpyen ni hpe gasat na gaw magrau grang grang hte anhte a labau hta gasat padang dip wa sai re. N bung hkat ai, shai hkat ai ninggun ni gaw anhte a wuhpawng hpe grau nna jahten shaza nga ai hpe dum ra nga ai. Anhte gaw kungkyang, hpaji rawng ai lai jasat hte anhte a mung masa hte hpyen masa hpyen man lahkawng yan hpe kalang dat gasat nga ai. Ndai aten kadai a polisi, kadai hpe kam nna, kadai kaw madung shamyet nna anhte matut majan gasat na gasan gaw ahkyak ai. 

Anhte gaw (the principle of capacity of adjust and a kind of defensive identity politics of their own) anhte a mung masa hkum masat hte maren makawp maga na hte jahkuk la na lam rai nga ai.  Ndai lai hta KIO asuyu ya gaw “Anhte hpe hkye la ai lawt lam mung masa lai hpe woi bung hkup ai asuya hkrang kaba hpe woi gaw de na rai nga ai.” Maga mi de Jinghpaw shawa gaw “sharawng myit hte ringchying ai lit la, hkaja, sawk sagawn, dawdan la, shada pri nen, amu jawm gindun ai jasat hte shinggyim sut ningja hpe shagreng ai majan hta gasat nga ra mali ai.” Anhte yawng gaw dai tengman ai hpyen masa hte mung masa hpe Karai hta lashum ai makam, shada jawm gindun ai lai, bai tinang gawde nga ai mung masa lamyan hta sadi dung myit hkrum let, anhte hpe asak hkrung na n ra ai amyu kaba polisi hpe tut nawng gasat na rai nga ai.

Kingdom Promoting Research
The Society for Promotion of Kingdom Value, Burma
February 7, 2012
 
Shamyet Shanat Laika
1. Robert Wuthnow, Christianity and Civil Society, Valley Forge, Trinity Press International, 1996. 
2. Tingnyang Up, 52 Ninghpring KIO Rawt Malan Mungga, Feb5, 2012. 
3. Lahpai, Shawng Htoi, The Struggle for Kingdom Citizenship (Karai Mungdan a Mungchying Majan); Luke 19:11-27; James: 2:14-26, a Sermon of Sunday Community Service, The Kachin Theological College, Nawng Nang, Myitkyina, February 22nd 2012.                

Read more »